Neoliberal/kapitalist ekonomiye alternatif demokratik, eşitlikçi ve dayanışmacı ekonomi biçimlerine; bu doğrultuda gelişen işletmelere, örgütlenmelere ve pratiklere odaklanıyoruz. İşçi denetimi ve işçi özyönetimi üzerine hem kuramsal hem de pratik birikimin son derece zengin olduğunu ve daha fazla görünür kılınması gerektiğini düşünüyoruz.
İşçi denetimi kavramıyla, işçilerin üretim süreci üzerindeki inisiyatiflerini anlıyoruz. Bu çerçevede hem “işçi” hem de “denetim” kavramlarını en geniş anlamıyla ele alıyoruz. Sömürülen, ezilen ve dışlanan kesimlerin rekabetçi, hiyerarşik ve yabancılaştırıcı ilişkilere yönelik her tür müdahalesini ve dayanışmacı alternatif arayışlarını önemsiyoruz.
İşçi denetiminin farklı biçimlerini dışlamıyor, aksine kapsayıcı bir perspektifle ele alıyoruz. İşçi katılımından işçi yönetimine, kooperatiflerden sosyal ve dayanışma ekonomilerine, işçi denetiminden özyönetime uzanan geniş bir alanı, çalışanların mülkiyet ve çalışma ilişkilerine müdahalesinin farklı tezahürleri olarak değerlendiriyoruz. Bu müdahaleleri, aynı zamanda bir mücadele sürecinin ürünü olarak görüyoruz.
Bu mücadeleyi, neoliberal modele ve kapitalist ilişkilere müdahale ettiği ölçüde, daha özgür ve eşit toplumsal ilişkileri bugünden kurma çabası olarak ele alıyoruz. Sendikalardan kooperatiflere, sosyal ve dayanışma ekonomisinden özyönetime uzanan farklı kanallarda gelişen bu birikime kapsayıcı bir bakışla yaklaşmanın önemli olduğuna inanıyoruz.
Geçmişte yaşanan çok sayıda deneyimi, olumlu ve olumsuz yönleriyle önemli bir miras olarak değerlendiriyoruz. Özyönetim, doğrudan üreticilerin kendi işleri ve yaşamları üzerinde söz sahibi olma mücadelesi olarak düşünüldüğünde, insanlık tarihi kadar eski bir olgudur. İşçi denetimi ve işçi özyönetimi ise sanayi kapitalizminin ortaya çıkışından bugüne güncelliğini korumuştur.
Bugün bu tartışmalar, belki de hiç olmadığı kadar günceldir. Özellikle Arjantin ve Latin Amerika başta olmak üzere farklı coğrafyalarda ortaya çıkan deneyimler ve bu deneyimlere eşlik eden akademik ve toplumsal tartışmalar dikkat çekmektedir.
Bu girişim, “işçi denetimi” başlığı altında, daha özgür ve eşitlikçi ilişkiler yönünde gelişen ve mevcut üretim ve çalışma ilişkilerine müdahale eden tüm pratikleri incelemeyi amaçlamaktadır. Geçmiş deneyimleri araştırmayı ve güncel tartışmaları yakından takip etmeyi hedeflemektedir.
Aynı zamanda bu girişim, mevcut birikimi derinleştirdiği ölçüde ileride daha kapsamlı kurumsal yapılara zemin oluşturabilir. Bu bağlamda, ileride kurulması planlanan bir “İşçi Denetimi Araştırmaları Enstitüsü” için de bir ilk adım olarak düşünülebilir.