Alexis Cukier, Democratic Work: Radical Democracy and the Future of Labour, çev. Jean-Charles Khalifa ve Brendan Prendiville, Cham: Palgrave Macmillan, 2023, 198 s. ISBN: 978-3-031-27855-6.
Democratic Work: Radical Democracy and the Future of Labour, çalışmanın demokratikleştirilmesi ile toplumun demokratikleştirilmesi arasındaki ilişkiyi ele alan kapsamlı bir çalışma. Alexis Cukier’in temel çıkış noktası, demokrasinin çalışma yaşamının dışında bırakılamayacağı düşüncesidir. Yazar “demokratik çalışma” kavramını hem çalışmanın koşulları, araçları ve amaçları üzerinde demokratik denetim hem de demokratikleştirilmiş çalışmanın toplumun daha geniş ölçekte demokratikleşmesine katkısı anlamında kullanıyor. Bu nedenle kitap, işyerinde çalışanlara daha fazla söz hakkı verilmesinin ötesine geçerek üretimin kendisinin demokratik biçimde yeniden örgütlenmesini tartışıyor.
Kitabın ilk kısmı kapitalist çalışma örgütlenmesinin demokratik eleştirisine ayrılıyor. İşçilerin karar alma süreçlerinden dışlanması, kolektif eylem olanaklarının parçalanması, yabancılaşma, finansallaşma ve neo-yönetim biçimleri birlikte inceleniyor. Cukier’e göre yazılım yoluyla yönetim, bireyselleştirilmiş performans değerlendirmeleri, raporlama ve benzeri teknikler yalnızca çalışma süreçlerini düzenleyen araçlar değildir; çalışanların kendi faaliyetleri üzerindeki denetim olanaklarını da biçimlendirir. Kitap bu dönüşümü Uber ve Deliveroo gibi platform şirketlerini de içeren daha geniş bir neoliberal emek rejiminin parçası olarak ele alıyor.
Cukier bu çerçevede işyeri demokrasisi ile işçi denetimi ve özyönetim arasındaki farkı özellikle önemser. Demokratikleşmenin yalnızca şirket yönetiminde temsil veya katılımla sınırlandırılmasının yetersiz olduğunu; işçilerin kendi üretken faaliyetleri içinde işin nasıl örgütleneceği, hangi araçların kullanılacağı ve üretimin hangi amaçlara yöneleceği üzerinde karar verebilmesi gerektiğini savunur. Bunun da ötesinde, çalışmanın demokratikleştirilmesi piyasa, devlet, toplumsal işbölümü ve üretimin genel örgütlenmesi gibi işyerinin dışındaki kurumların demokratikleştirilmesini gerektirir.
Kitabın son kısmında bu yaklaşım özyönetim ve işçi konseylerinin tarihsel deneyimleri üzerinden somutlaştırılıyor. Vio.Me gibi özyönetim deneyimlerinin yanı sıra Sovyetler, İtalyan fabrika konseyleri, control obrero ve Şili’deki cordones industriales gibi farklı işçi denetimi ve konsey deneyimleri ele alınıyor. Cukier açısından özyönetimin temel sorunlarından biri, demokratik denetimin tek tek işletmelerin sınırları içerisinde kalıp kalmayacağıdır. Bu nedenle işyerindeki demokratik örgütlenme ile ekonomik sektörlerin ve daha geniş toplumsal yaşamın demokratik örgütlenmesi arasında bağlantı kurulması gerektiğini ileri sürüyor.
Bu arayış kitabın iş konseyleri, ekonomik konseyler ve toplumsal konseyler önerisinde ifadesini buluyor. İşletme düzeyindeki demokratik denetimin sektör ve toplum düzeyindeki demokratik koordinasyonla tamamlanması amaçlanırken, Cukier aynı zamanda “işçi” ile “yurttaş” arasındaki ayrımın aşılmasını öneriyor. Böylece çalışanların yalnızca siyasal yaşamda yurttaş olarak değil, çalışma zamanı içinde de üretimin koşulları, araçları ve amaçları konusunda karar verebilen siyasal özneler olması düşünülüyor.
Democratic Work, bu yönleriyle işçi denetimi ve özyönetimi işletme düzeyinden daha geniş bir demokratik üretim düzenine doğru düşünmek açısından önemli bir kaynak oluşturuyor. Kitap, işçi denetimini yalnızca işletmelerin yönetimine katılım meselesi olarak değil, emek sürecinin, üretim bilgisinin ve üretimin amaçlarının demokratik denetimi sorunu olarak ele alırken; özyönetimli işletmeler ile işçi konseyleri, ekonomik koordinasyon ve toplumsal karar alma arasında bağlantı kuruyor. Böylece temel soruyu, çalışanların mevcut üretim yapıları içerisinde ne kadar söz sahibi olduklarından daha ileriye taşıyarak, üretimin kim tarafından, nasıl ve hangi toplumsal amaçlar doğrultusunda denetlenmesi gerektiği üzerinden kuruyor.