Juan Pablo Hudson, Acá no, acá no me manda nadie: empresas recuperadas por obreros 2000-2010, Buenos Aires: Tinta Limón Ediciones, 2011, 192 s. ISBN: 978-987-25185-8-5.
Acá no, acá no me manda nadie, Arjantin’de 2000’li yılların başında ortaya çıkan işçiler tarafından geri kazanılmış işletmeleri, geri kazanımın ilk anından ziyade özyönetimin sonraki yıllardaki gelişimi ve dönüşümü üzerinden inceler. Juan Pablo Hudson’ın özellikle Rosario ve çevresindeki kooperatiflerle uzun süreli ilişkisine, saha çalışmalarına, işçilerle yaptığı görüşmelere ve gündelik gözlemlerine dayanan kitap, işletmelerin işgal edilmesi ve yeniden üretime geçirilmesinden yaklaşık on yıl sonra işçi özyönetiminin karşı karşıya kaldığı sorunlara odaklanır.
Kitabın temel meselelerinden biri, patronun ortadan kalkmasının ekonomik zorunlulukları ve piyasanın disiplinini ortadan kaldırmamasıdır. Kitaba adını veren ifadede Herramientas Unión’dan bir işçi, artık kendisine ne patronun ne de devletin emir verdiğini ve bunun “tam özyönetim” olduğunu söylerken, aynı zamanda kendisini “piyasanın kurallarının” yönettiğini belirtir. Sermaye eksikliği, hammadde temini, teknolojik yenilenme, rekabet, satış ve siparişlere bağımlılık gibi sorunlar, işçiler tarafından yönetilen işletmelerin hareket alanını belirlemeye devam eder.
Hudson aynı zamanda özyönetimin zaman içinde geçirdiği kurumsal ve örgütsel dönüşümleri izler. Geri kazanımın ilk dönemlerinde patron disiplininin sembolleri olarak kaldırılan bazı uygulamalar, işletmeler istikrara kavuştukça işçiler tarafından yeniden gündeme getirilebilmektedir. Bazı kooperatiflerde işe giriş-çıkış saatini kaydeden saatin yeniden kullanılması veya başlangıçta sürekli karar alma mekanizması olan meclislerin zamanla daha çok olağanüstü durumlarda toplanması, özyönetimin başlangıçtaki biçiminin değişmeden devam etmediğini gösterir.
Bu dönüşüm, yönetim kurulları, sorumlulukların delegasyonu ve yeni hiyerarşilerin ortaya çıkması sorunlarını da beraberinde getirir. İşletmeler büyüdükçe idari görevler ve liderlik pozisyonları daha belirgin hale gelir; yönetim sorumluluğunun belirli kişilerde yoğunlaşması kooperatif içinde yeni gerilimler yaratabilir. Benzer biçimde, büyüyen kooperatiflerin yeni ücretli çalışanlar istihdam etmesi önemli bir çelişki ortaya çıkarır: daha önce patron denetimi altında çalışan kooperatif ortakları, artık yeni işe alınan işçilerin çalışma sürecini denetleyen konuma geçebilmektedir.
Kitap tek tek işletmelerin iç örgütlenmesiyle sınırlı kalmaz; geri kazanılmış işletmeler arasındaki ortak örgütlenme, hareket içindeki liderlik sorunları ve devletle ilişkiler de tartışmanın önemli parçalarıdır. MNER ve FACTA gibi örgütlenmeler üzerinden kooperatif üyelerinin hareket düzeyindeki karar süreçlerine katılımı, sorumlulukların belirli kişilere devredilmesi ve işletmeler arasında kalıcı kolektif yapılar oluşturmanın güçlükleri ele alınır. Devletin finansal ve kurumsal desteğinin artması ise bir yandan önemli olanaklar yaratırken diğer yandan özerklik, bürokrasi ve bu kaynakların kolektif örgütlenmeyi güçlendirecek biçimde kullanılması sorunlarını gündeme getirir.
Bu yönleriyle Acá no, acá no me manda nadie, işçi özyönetimini geri kazanımla tamamlanan bir süreç olarak değil, sürekli yeniden kurulması gereken ve kendi iç çelişkilerini üreten dinamik bir toplumsal ilişki olarak ele alan önemli bir çalışmadır. İşletmelerin ekonomik olarak ayakta kalmasıyla demokratik işçi yönetiminin sürdürülmesi arasındaki gerilimi; piyasa baskısı, iş disiplini, delegasyon, liderlik ve yeni ücretli emek gibi gündelik sorunlar üzerinden görünür kılması, kitabı Arjantin’deki geri kazanılmış işletmeler ve işçi özyönetimi literatürü açısından özellikle değerli kılar.