Alexandre Costa Barbosa vd. (der.), Tecnologia Sem-Teto: por territórios digitais soberanos, São Paulo: Editora Dandara / Núcleo de Tecnologia do MTST, 2025, 138 s. ISBN: 978-65-88586-48-8.
Tecnologia Sem-Teto, Brezilya’daki Movimento dos Trabalhadores Sem-Teto’nun (MTST – Evsiz İşçiler Hareketi) teknoloji alanındaki deneyimlerini, dijital egemenlik tartışmasını ve teknolojinin toplumsal hareketler tarafından kolektif biçimde sahiplenilme olanaklarını ele alan kolektif bir çalışmadır. MTST’nin Núcleo de Tecnologia (Teknoloji Merkezi) deneyiminden hareket eden kitap, teknolojiyi toplumsal mücadelelerin dışında duran teknik bir alan olarak değil, sınıf ilişkilerinin ve siyasal mücadelenin doğrudan bir parçası olarak ele alır. Bu çerçevede temel mesele teknolojinin varlığı değil, teknolojinin kim tarafından, hangi amaçlarla ve hangi toplumsal çıkarlar doğrultusunda kontrol edildiğidir.
Kitabın merkezinde “halkçı dijital egemenlik” (soberania digital popular) kavramı yer alır. Bu yaklaşım, dijital egemenliği yalnızca devletlerin teknolojik bağımsızlığına veya bireylerin veri mahremiyetine indirgemek yerine, emekçilerin ve toplulukların teknolojik bilgi, araç ve altyapılar üzerinde kolektif kapasite geliştirmesiyle ilişkilendirir. İnternet, platformlar, veri ve yapay zekâ gibi teknolojilerin yalnızca büyük şirketlerin sunduğu biçimleriyle kullanılmasına karşı kitap, işçi sınıfının ihtiyaçlarından ve deneyimlerinden hareket eden teknolojilerin geliştirilmesini ve teknolojik bilginin toplumsal olarak sahiplenilmesini savunur.
Bu perspektif kitabın geliştirdiği “teknolojinin toplumsal işlevi” anlayışıyla tamamlanır. MTST’nin teknoloji çalışmaları piyasa merkezli inovasyon anlayışının karşısına toplulukların somut ihtiyaçlarından doğan, kolektif ve katılımcı bir teknolojik üretim pratiği koyar. Teknolojik yenilik bu anlamda yalnızca yeni ürünler veya uygulamalar geliştirmek değil; toplulukların özerkliğini ve öz-örgütlenme kapasitesini güçlendirecek araçlar yaratmaktır. Kitap bu yaklaşımı teknolojinin direnişin bir aracı olmasının ötesinde, alternatif toplumsal ilişkilerin kurulmasının da bir parçası haline gelmesi olarak tartışır.
Kitap aynı zamanda bu yaklaşımı MTST’nin somut örgütlenme deneyimleri üzerinden geliştirir. Teknoloji alanında çalışan emekçiler Núcleo içerisinde kolektif politik faaliyet ve örgütlenme imkânı bulurken, inşaat ve ev içi hizmetler gibi farklı sektörlerden emekçiler de teknolojilerle aktif biçimde ilişki kurmakta, onları öğrenmekte, öğretmekte ve kolektif ihtiyaçlar doğrultusunda sahiplenmektedir. Böylece teknoloji üretimi ile sınıf örgütlenmesi birbirinden ayrı süreçler olarak değil, karşılıklı olarak birbirini güçlendiren pratikler olarak ele alınır; sınıf dayanışması ise teknolojik üretimin de örgütleyici ilkelerinden biri haline gelir.
Beş bölüm altında düzenlenen on iki bölüm boyunca çalışma; teknoloji ve sınıf mücadelesi, halkçı dijital egemenlik, teknolojinin toplumsal işlevi, dayanışmacı ve topluluk temelli bağlantı altyapıları, eleştirel teknoloji eğitimi, insana yakışır çalışma, veri ve dijital haklar gibi birbirine bağlı alanları tartışır. Bu nedenle kitap yalnızca MTST’nin teknoloji çalışmalarının bir dökümü değil, bu deneyimlerden hareketle dijital teknolojilerin aşağıdan nasıl yeniden örgütlenebileceğine ilişkin daha geniş bir politik perspektif geliştirme girişimidir.
Tecnologia Sem-Teto, bu yönüyle işçi denetimi ve özyönetim tartışmalarını dijital teknoloji ve altyapılar alanına genişleten dikkat çekici bir kaynak niteliğindedir. Fabrika veya işyerindeki üretim araçlarının denetimi sorununa benzer biçimde, dijital kapitalizm koşullarında kodların, platformların, verinin, ağların ve altyapıların kim tarafından kontrol edildiği sorusunu gündeme getirir. MTST deneyimi üzerinden teknolojiye yalnızca erişmenin yeterli olmadığını; emekçilerin ve toplulukların teknolojiyi kolektif olarak geliştirebilmesinin, yönlendirebilmesinin ve kendi toplumsal ihtiyaçları doğrultusunda kullanabilmesinin alternatif bir dijital gelecek açısından belirleyici olduğunu ortaya koyar.