Emanuele Rubim ve Lucas Milanez, Economia Solidária Digital: Caminhos para potencializar políticas e ações baseadas em cooperação e solidariedade, São Paulo: DigiLabour / Fundação Rosa Luxemburg / Ministério do Trabalho e Emprego (SENAES), 2024, 75 s.
Emanuele Rubim ve Lucas Milanez’in Economia Solidária Digital kitabı, dijital çağda dayanışma ekonomisinin nasıl yeniden düşünülebileceğini ve platform kapitalizmine karşı kolektif, demokratik ve özyönetimci dijital alternatiflerin nasıl geliştirilebileceğini tartışan kapsamlı bir çalışmadır. Brezilya’daki dijital dayanışma ekonomisi deneyimlerinden hareket eden kitap, dijital teknolojileri yalnızca ekonomik faaliyetlerin araçları olarak değil, toplulukların ortak ihtiyaçlarına hizmet eden, kolektif olarak yönetilebilen ve toplumsal dönüşümün parçası olabilecek altyapılar olarak ele alır. Bu çerçevede “dijital dayanışma ekonomisi”, dayanışma ekonomisinin dijital çağın sorunlarına verdiği yanıt ve yeni dijital müştereklerin inşası olarak kavramsallaştırılır.
Kitap, dijital dayanışma ekonomisini kolektif mülkiyet, demokratik yönetişim, özyönetim, işbirliği ve toplumsal adalet ilkeleri üzerine kurulu bir dijital ekonomi perspektifi olarak tanımlar. Platformların, algoritmaların ve verinin büyük teknoloji şirketlerinin kontrolünde yoğunlaşmasına karşı, dijital teknolojilerin topluluklar ve emekçiler tarafından ortaklaşa sahiplenilmesi ve yönetilmesi gerektiği savunulur. Böylece dijital ekonomi yalnızca mevcut platformların kooperatifleştirilmesi meselesi olarak değil, toplulukların kendi dijital altyapılarını, verilerini ve teknolojilerini kolektif biçimde geliştirebildiği daha geniş bir dönüşüm alanı olarak ele alınır.
Kitap, bu teorik çerçeveyi Brezilya’daki platform kooperatifleri ve teknoloji kolektiflerinden oluşan zengin bir deneyim alanı üzerinden somutlaştırır. São Paulo’daki bisikletli kurye kooperatifi Señoritas Courier, MTST’nin teknoloji merkezi, Liga Coop, CaipiraTechLab, Castanhadora ve e-COO gibi girişimler; çalışanların teknolojileri kolektif biçimde geliştirdiği ve yönettiği örnekler olarak incelenir. Kitap aynı zamanda ABD’de Drivers’ Seat kooperatifini, Arjantin’de FACTTIC bilişim kooperatifleri federasyonunu ve farklı ülkelerdeki dijital kooperatif deneyimlerini karşılaştırmalı biçimde ele alarak dijital dayanışma ekonomisinin uluslararası boyutunu gösterir.
Rubim ve Milanez, bununla birlikte dijital dayanışma ekonomisini hazır ve tamamlanmış bir model olarak sunmaz. Ekonomik, örgütsel, teknolojik ve hukuki sorunlar ayrıntılı biçimde tartışılır; finansman eksikliği, büyük teknoloji şirketleriyle rekabet, kolektif örgüt kültürünün kurulması, teknik bilgiye erişim ve kooperatif hukukunun sınırlılıkları bu girişimlerin karşılaştığı temel güçlükler arasında gösterilir. Bu nedenle kitap, dijital dayanışma ekonomisinin gelişimini yalnızca kooperatif girişimlerine değil, eğitim, teknolojik kapasite, federasyonlaşma ve kamu politikalarıyla desteklenen daha geniş bir ekosisteme bağlar.
Kitabın son bölümü tartışmayı kamu politikaları ve alternatif dijital geleceklerin inşası eksenine taşır. Dijital kamu altyapıları, özgür yazılım, teknoloji kooperatiflerinin desteklenmesi, veri kooperatifleri, dijital eğitim ve interkooperasyon mekanizmaları; dijital dayanışma ekonomisinin güçlenmesi için temel politika alanları olarak önerilir. Yazarlar, amaçlarının yalnızca mevcut kapitalist platformların kooperatif versiyonlarını geliştirmek olmadığını; toplulukların ihtiyaçlarına hizmet eden, teknolojik egemenliği güçlendiren ve yeni toplumsal ilişkiler kurabilen farklı dijital gelecekleri birlikte tahayyül etmek olduğunu vurgular.
Economia Solidária Digital, bu yönüyle platform kapitalizmi, platform kooperatifçiliği, dijital müşterekler ve toplumsal özyönetim tartışmalarını bir araya getiren önemli bir başvuru kaynağıdır. Kitap, işçi denetimi ve özyönetim tartışmaları açısından özellikle emekçilerin yalnızca çalışma süreçlerini değil, veri, algoritma ve dijital altyapılar üzerindeki kolektif demokratik kontrolünü de gündeme taşıması bakımından dikkat çekicidir. Dijital teknolojileri toplumsal mücadelelerin, dayanışmanın ve kolektif örgütlenmenin alanı olarak düşünmesi, dijital dayanışma ekonomisini platform kapitalizmine karşı alternatif bir toplumsal ve teknolojik ufuk olarak tartışmaya açmaktadır.