Zafer Aydın, Geleceğe Yazılmış Mektup: 1968 Derby İşgali, İstanbul: Sosyal Tarih Yayınları, 2012, 296 s. ISBN: 978-605-4513-08-6.
Zafer Aydın’ın Geleceğe Yazılmış Mektup: 1968 Derby İşgali adlı çalışması, 4–10 Temmuz 1968’de İstanbul’daki Derby Lastik Fabrikası’nda gerçekleşen işgali, Türkiye işçi hareketinin yükselişi ve 1968’in toplumsal mücadeleleri bağlamında inceleyen ayrıntılı bir işçi tarihi çalışmasıdır. Kitap, Derby işçilerinin sendika seçme özgürlüğü ve referandum talebi etrafında gelişen mücadelesini merkeze alırken, işgali hazırlayan sendikal ve siyasal koşulları, eylemin gelişimini ve sonrasındaki etkilerini tanıklıklar, arşiv belgeleri ve dönemin basını üzerinden ele alır.
Kitabın önemli bir bölümü, Derby işgalinin arkasındaki sendikal yetki mücadelesini ortaya koyar. Fabrikada örgütlü Lastik-İş ile Kauçuk-İş arasındaki rekabet, işverenin tutumu ve yürürlükteki toplu sözleşme mevzuatının yarattığı sorunlar ayrıntılı biçimde incelenir. İşçiler, hangi sendikanın kendilerini temsil edeceğinin demokratik yollarla belirlenmesini ve işyerinde referandum yapılmasını talep eder. Yasal ve kurumsal yolların bu sorunu çözememesi üzerine fabrika işgali, işçilerin kendi kolektif iradelerini doğrudan ortaya koydukları bir mücadele biçimine dönüşür.
4 Temmuz 1968’de başlayan işgal sırasında işçiler fabrikanın fiilî kontrolünü ele geçirirler. İşveren temsilcileri ve Kauçuk-İş yöneticileri fabrikadan çıkarılır; girişler ve telefon santrali işçilerin denetimine alınır. Bununla birlikte eylem yalnızca sendika tercihi sorunuyla sınırlı değildir. İşçilerin talepleri arasında işten çıkarmaların önlenmesi, sosyal hakların sağlanması, yemek ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve fazla mesai uygulamalarının düzenlenmesi gibi doğrudan işyeri yaşamına ilişkin konular da bulunur. Bu yönüyle Derby, fabrika mekânının işçiler tarafından kolektif biçimde kontrol altına alındığı önemli bir doğrudan eylem deneyimidir.
İşgalin belirleyici sonuçlarından biri, işçilerin hangi sendikayı tercih ettiklerini belirlemek üzere mahkeme gözetiminde gerçekleştirilen fiilî referandumdur. Oylamaya katılan 950 işçiden 930’u Lastik-İş’i, yalnızca 6’sı Kauçuk-İş’i tercih eder. Böylece işgal, işçilerin temsil edilme biçimleri üzerinde söz ve karar sahibi olma taleplerini somut bir demokratik mekanizmayla görünür hale getirir. Eylemin ardından Lastik-İş’in işyerindeki yetkisi kabul edilir ve işverenle anlaşmaya varılır.
Aydın, Derby işgalini yalnızca başarıyla sonuçlanan bir sendikal yetki mücadelesi olarak değerlendirmez. Kitap, yasalar tarafından tanınan sendikal hak ve özgürlüklerin uygulamada kullanılabilmesi ile işçilerin fiilî mücadelesi arasındaki ilişkiye özellikle dikkat çeker. Derby deneyimi, mevcut hukuki ve kurumsal mekanizmaların tıkandığı koşullarda işçilerin işgal ve doğrudan eylem yoluyla bu sınırları zorlayabildiklerini gösterir. Aynı zamanda eylemin sonraki fabrika işgalleri ve işçi mücadeleleri üzerindeki etkileri üzerinden Derby’nin Türkiye işçi hareketindeki tarihsel yeri tartışılır.
Geleceğe Yazılmış Mektup, Derby işgalini işçi denetimi, işyeri demokrasisi, sendikal özgürlük ve doğrudan eylem arasındaki ilişkiler açısından değerlendirmek için önemli bir kaynak niteliğindedir. Derby kalıcı bir işçi özyönetimi deneyimine dönüşmemiş olsa da, üretim mekânının işçiler tarafından işgal edilmesi ve geçici olarak denetim altına alınması, işçilerin kendi temsilcilerini belirleme hakkını doğrudan kullanmaları ve işyeri üzerindeki karar süreçlerine müdahale etmeleri bakımından Türkiye’deki işçi denetimi tarihinin önemli deneyimlerinden biridir. Kitabın işçi ve sendikacı tanıklıklarını sendikal yayınlar, gazete haberleri ve arşiv belgeleriyle bir araya getirmesi, bu deneyimin hem gündelik örgütlenme süreçlerini hem de daha geniş tarihsel anlamını izlemeyi mümkün kılar.