Erhan Acar, Çalışma Hayatında Özyönetim Deneyimleri: Kazova Örneği, İstanbul: Sosyal Araştırmalar Vakfı (SAV), 2019. 208 s. ISBN: 978-605-9816-12-0.
Erhan Acar’ın Çalışma Hayatında Özyönetim Deneyimleri: Kazova Örneği adlı çalışması, Türkiye’de işçi özyönetimini tarihsel deneyimler ve Kazova Tekstil direnişi üzerinden inceleyen kapsamlı bir araştırmadır. Kapitalist işletmelerde yönetim ve denetim ilişkilerinden hareket eden kitap, işçilerin üretim araçları ve çalışma süreçleri üzerinde kolektif denetim kurma girişimlerini hem tarihsel hem de güncel örneklerle tartışır. Çalışmanın merkezinde, 2013’te başlayan Kazova direnişinin işgalden üretimin yeniden örgütlenmesine ve özyönetim deneyimine uzanan süreci yer alır.
Kitabın ilk bölümü, özyönetim sorununu kapitalist üretim ilişkileri ve emek sürecinin örgütlenmesi bağlamında ele alır. Çalışma, yabancılaşma, yönetim ve denetim, işgal ve özyönetim kavramlarının yanı sıra ütopik sosyalizmden Marksizme uzanan tartışmaları; Taylorizm, Fordizm ve kapitalist çalışma örgütlenmesindeki dönüşümleri inceler. Böylece işçi özyönetimi yalnızca belirli işletmelerde ortaya çıkan bir örgütlenme biçimi olarak değil, sermayenin üretim süreci üzerindeki yönetim ve denetimine karşı gelişen tarihsel bir sorun olarak konumlandırılır.
İkinci bölüm, Kazova’yı Türkiye’deki daha eski işgal ve özyönetim deneyimleriyle tarihsel bir süreklilik içinde değerlendirir. Derby ve Singer fabrika işgallerinin ardından Alpagut ve Yeni Çeltek’teki özyönetim deneyimleri ele alınırken, Türkiye’deki mücadeleler Arjantin’deki geri kazanılmış işletmeler ve Brezilya ile Latin Amerika’daki benzer deneyimlerle ilişkilendirilir. Bu tarihsel aktarım Kazova açısından da önem taşır; kitapta özellikle Alpagut deneyiminin Kazova işçilerinin işgal ve özyönetim yöneliminde etkili olduğu vurgulanır.
Kitabın ampirik merkezini oluşturan üçüncü bölüm ise Kazova Tekstil’de örgütlenme, direniş, işgal ve özyönetime geçiş sürecini ayrıntılı biçimde inceler. Gezi Parkı eylemlerinin direniş üzerindeki etkisi, Diren Kazova Kooperatifi’nin oluşumu, sendikaların tutumu, basın ve sosyal medyanın rolü ve direniş içinde geliştirilen kültür-sanat faaliyetleri bu sürecin farklı boyutları olarak ele alınır. Araştırma, Kazova deneyimini yalnızca üretimin patronsuz biçimde sürdürülmesiyle sınırlamaz; işçilerin çalışma ilişkileriyle birlikte gündelik ve kültürel yaşamı da dönüştürme girişimine dikkat çeker.
Acar aynı zamanda özyönetimin kendi içindeki çelişkileri ve sınırları da tartışmanın dışında bırakmaz. Kazova işçileri arasında ortaya çıkan görüş ayrılıkları sonucunda deneyimin Diren Kazova Kooperatifi ve Özgür Kazova Tekstil Kolektifi olarak iki yapıya ayrılması incelenir. Buna rağmen her iki yapıda da üretim araçlarının ortak mülkiyeti, işçilerin birbirlerine karşı hesap verebilirliği, demokratik yönetim ve dayanışmaya dayalı örgütlenme arayışlarının devam ettiği belirtilir. Bunun yanında kapitalist piyasanın rekabet baskısının özyönetimli işletmeleri kapitalist üretim ilişkilerinin mantığına yeniden yaklaştırabilme tehlikesine de dikkat çekilir.
Bu yönüyle Çalışma Hayatında Özyönetim Deneyimleri: Kazova Örneği, Türkiye’de işçi denetimi ve özyönetimin tarihsel birikimi ile güncel bir deneyim arasında doğrudan bağlantı kuran önemli çalışmalardan biridir. Kazova’yı yalnızca bir fabrika direnişi olarak değil; işgal, ortak mülkiyet, kolektif üretim, demokratik yönetim ve dayanışma üzerinden kapitalist çalışma ilişkilerine alternatif yaratma girişimi olarak ele alır. Aynı zamanda Kazova’nın iç ayrışmalarını ve piyasa baskısını görünür kılması, özyönetimin olanaklarının yanı sıra karşılaştığı örgütsel ve yapısal sorunların değerlendirilmesine de imkân verir.