Ricardo Toledo Neder ve Flávio Chedid Henriques (der.), Um horizonte de lutas para a autogestão: o trabalho organizado por plataforma digital, Marília/SP: Lutas Anticapital, 2024, 324 s. ISBN: 978-65-85404-46-4.
Ricardo Toledo Neder ve Flávio Chedid Henriques tarafından derlenen Um horizonte de lutas para a autogestão, dijital platformlar aracılığıyla örgütlenen emeği platform kapitalizminin yarattığı güvencesizlik, denetim ve sömürü biçimleri ile özyönetim ve dayanışma ekonomisine dayalı alternatifler arasındaki gerilim üzerinden ele alan bir derlemedir. Araştırmacılar, toplumsal hareket aktivistleri ve dijital platform çalışanları tarafından kaleme alınan on üç makaleden oluşan kitap, özellikle Brezilya deneyimine odaklanırken platform çalışmasına ilişkin küresel tartışmalarla da ilişki kurar.
Kitabın ilk ekseni, platform kapitalizminin çalışma ilişkilerini nasıl yeniden yapılandırdığına odaklanır. Dijital platformların kapitalist üretim tarzındaki yeri, algoritmik ve dijital denetim, emeğin güvencesizleşmesi, platform çalışanlarının sağlık ve çalışma koşulları, iş hukukunun ve düzenlemenin rolü ile işçilerin geliştirdiği kolektif mücadele biçimleri incelenir. Brezilya’daki uygulama çalışanlarının pandemi dönemindeki Breques dos Apps eylemleri ve platform çalışmasının düzenlenmesine ilişkin güncel girişimler de bu tartışmanın parçalarıdır.
İkinci eksen ise eleştirinin ötesine geçerek platform ekonomisi içerisinde özyönetimli ve dayanışmacı alternatiflerin nasıl kurulabileceği sorusunu gündeme getirir. Kitap bu bağlamda platform kooperatifçiliğini tartışmakla birlikte meseleyi yalnızca kooperatif mülkiyetine indirgemez. “Dayanışmacı platformlaşma” fikri, kooperatifçilik ile dayanışma ekonomisi arasındaki ilişkiler ve işçi kolektiflerinin büyük şirket platformlarının örgütlenme mantığını yeniden üretmeden dijital teknolojileri nasıl kullanabilecekleri kitabın temel soruları arasındadır.
Bu tartışmanın önemli bir boyutunu teknolojinin kendisinin nasıl tasarlandığı ve kimin denetiminde olduğu oluşturur. Toplumsal hareketlerin hizmetinde çalışan özyönetimli teknoloji kolektifi EITA’nın deneyimi, dayanışma değerlerini içeren rota algoritmalarının katılımcı biçimde geliştirilmesi ve Evsiz İşçiler Hareketi’nin (MTST) Teknoloji Birimi gibi örnekler üzerinden yazılım geliştiren emekçiler ile platform çalışanları arasındaki işbirliği ele alınır. Böylece kitap, alternatif bir platformun yalnızca farklı bir mülkiyet yapısına değil, teknoloji geliştirme süreçlerinin ve algoritmik tasarımın da demokratikleştirilmesine ihtiyaç duyduğu sorununu ortaya koyar.
Kitap aynı zamanda özyönetimli platformların kapitalist platformlarla aynı koşullarda “rekabet etmesi” fikrini de sorgular. Büyük şirketlerin sahip olduğu sermaye, veri, teknolojik altyapı ve piyasa gücü karşısında işçi kolektiflerinin yalnız bırakılması yerine; kooperatifler, toplumsal hareketler, sendikalar ve kamu politikaları arasında daha geniş dayanışma ilişkilerinin kurulması gerektiğini öne çıkarır. Bu nedenle özyönetim, yalnızca tek tek platform işletmelerinin iç örgütlenmesiyle sınırlı bir mesele olarak değil, dayanışma ekonomisinin daha geniş kurumsal ve toplumsal altyapısıyla ilişkili bir dönüşüm perspektifi içinde ele alınır.
Bu yönüyle Um horizonte de lutas para a autogestão, platform kapitalizmi eleştirisini işçi özyönetimi, platform kooperatifçiliği, dayanışma ekonomisi ve demokratik teknoloji geliştirme tartışmalarıyla birleştiren önemli bir güncel çalışmadır. Kitap, dijital teknolojiyi kendiliğinden özgürleştirici ya da kaçınılmaz biçimde kapitalist bir araç olarak görmek yerine, teknolojinin mülkiyeti, tasarımı ve kullanımının kolektif olarak yeniden düzenlenebileceğini tartışır. Böylece temel soru yalnızca kapitalist platformlara alternatif platformlar yaratılıp yaratılamayacağı değil, platformlaşmanın kendisinin işçilerin ve toplumsal kolektiflerin denetimi altında farklı bir biçimde örgütlenip örgütlenemeyeceğidir.