Dario Azzellini ve Michael G. Kraft (der.), The Class Strikes Back: Self-Organised Workers’ Struggles in the Twenty-First Century, Leiden: Brill, 2018, 321 s. ISBN: 978-90-04-29146-1.
Dario Azzellini ve Michael G. Kraft’ın derlediği The Class Strikes Back: Self-Organised Workers’ Struggles in the Twenty-First Century, neoliberal kapitalizmin dönüştürdüğü çalışma ilişkileri karşısında ortaya çıkan yeni işçi mücadelelerini ve öz-örgütlenme biçimlerini inceliyor. Historical Materialism Book Series’in 150. cildi olarak yayımlanan kitap, geleneksel ve bürokratik sendikal örgütlenmelerin dışında veya onlara karşı gelişen demokratik ve bağımsız işçi örgütlenmelerine odaklanıyor.
Kitabın çıkış noktalarından biri, son birkaç on yılda üretimin yeniden örgütlenmesi, güvencesiz ve esnek çalışma biçimlerinin yaygınlaşması ve yeni toplumsal ve ekonomik dışlanma biçimlerinin ortaya çıkmasının işçi sınıfının örgütlenme koşullarını da değiştirmiş olmasıdır. Derlemedeki çalışmalar, bu dönüşüme yalnızca geleneksel toplu pazarlık ve kurumsallaşmış sendikal siyaset çerçevesinden değil; tabandan örgütlenme, doğrudan eylem, özerk işçi komiteleri, radikal sendikacılık, işyeri işgalleri ve işçi özyönetimi gibi pratikler üzerinden yaklaşıyor. Editörlerin temel sorularından biri, değişen çalışma ve üretim ilişkileri karşısında işçilerin sermaye ile aralarındaki güç dengesini değiştirebilecek yeni örgütlenme biçimleri, taktikler ve stratejiler nasıl geliştirdiğidir.
Küresel Kuzey ve Küresel Güney’den örnekleri bir araya getiren kitap; Hindistan’daki işçi mücadelelerinden Güney Afrika’daki Marikana işçilerinin özerk komitelerine, Yunanistan’daki taban mücadelelerinden Venezuela’daki işçi denetimi girişimlerine, Chicago’daki Republic Windows and Doors fabrika mücadelesinden Mısır, Bosna-Hersek ve Kolombiya’ya uzanan geniş bir coğrafyayı kapsıyor. Almanya’daki Babylon Cinema mücadelesi, Endonezya’daki radikal sendikacılık ve işçi özyönetimi, İtalya lojistik sektöründeki mücadeleler ve Londra’daki Latin Amerikalı temizlik işçilerinin örgütlenmesi de derlemede incelenen deneyimler arasında yer alıyor.
Kitabın Türkiye açısından da özel bir önemi bulunuyor. Demet Ş. Dinler’in “New Workers’ Struggles in Turkey since the 2000s: Possibilities and Limits” başlıklı bölümü, 2000’li yıllardan itibaren Türkiye’de ortaya çıkan yeni işçi mücadelelerinin olanaklarını ve sınırlarını tartışıyor. Bu yönüyle derleme, farklı ülkelerdeki mücadeleleri tek bir evrensel örgütlenme modelinin örnekleri olarak sunmak yerine, her deneyimi kendi tarihsel koşulları ve sermaye ile emek arasındaki özgül güç ilişkileri içinde değerlendirmeye çalışıyor.
The Class Strikes Back‘in işçi denetimi ve özyönetim açısından önemi ise bu pratikleri daha geniş bir işçi öz-örgütlenmesi tartışmasının içine yerleştirmesinde yatıyor. Fabrikaların işçiler tarafından geri kazanılması ve yeniden üretime geçirilmesi, işçi denetimi ve doğrudan demokratik yönetim bazı bölümlerde merkezi bir yer tutarken, kitap aynı zamanda bunların kapitalist piyasa ve devletle ilişkilerinde karşılaştıkları sınırları da görünür kılıyor. Özellikle Venezuela ve Endonezya deneyimleri, işçi denetiminin yalnızca işletmenin yönetimini devralmakla sınırlı kalıp kalmayacağı; üreticiler, tüketiciler ve yerel topluluklar arasında daha geniş demokratik ekonomik ilişkiler kurup kuramayacağı sorusunu gündeme getiriyor.
Derlemenin dikkat çektiği bir başka alan, işçilerin değişen üretim ve dağıtım sistemleri içinde yeni güç kaynakları yaratabilmesidir. İtalya lojistik sektöründeki mücadele örneğinde, göçmen ve güvencesiz işçilerin sermayenin dağıtım ağlarındaki stratejik darboğazları belirleyerek kolektif eylem geliştirmesi, çağdaş kapitalizmin işçi örgütlenmesi açısından yalnızca yeni engeller değil, yeni mücadele olanakları da yaratabildiğini gösteriyor. Böylece işçi öz-örgütlenmesi yalnızca mevcut sendikal kurumların alternatifi olarak değil, üretimin değişen yapısını okuyarak yeni mücadele stratejileri geliştirme süreci olarak ele alınıyor.
Bu açıdan The Class Strikes Back, işçi denetimini ve özyönetimi daha geniş bir 21. yüzyıl sınıf mücadelesi çerçevesine yerleştiren önemli bir derleme niteliğinde. Kitap, farklı coğrafyalardaki deneyimlerin tek bir örgütsel modele indirgenemeyeceğini gösterirken, bürokratikleşmiş sendikal yapılardan bağımsız örgütlenme, doğrudan demokrasi, işçilerin kendi mücadelelerini kolektif biçimde yönetmesi ve üretim üzerinde denetim kurması gibi eğilimlerin farklı koşullar altında yeniden ortaya çıktığını gösteriyor. Bu tarihsel ve coğrafi çeşitlilik, neoliberal kapitalizm koşullarında işçi öz-örgütlenmesinin hem olanaklarını hem de karşılaştığı sınırları karşılaştırmalı olarak düşünmek için zengin bir zemin sunuyor.