Andrés Ruggeri, ¿Qué son las empresas recuperadas? Autogestión de la clase trabajadora, Buenos Aires: Ediciones Continente, 2014, 128 s.
Andrés Ruggeri’nin ¿Qué son las empresas recuperadas? Autogestión de la clase trabajadora (İşçiler Tarafından Geri Kazanılan İşletmeler Nedir? İşçi Sınıfının Özyönetimi) adlı kitabı, Arjantin’de özellikle 2001 kriziyle görünürlük kazanan işçiler tarafından geri kazanılan işletmeleri (Empresas Recuperadas por sus Trabajadores – ERT) tarihsel gelişimleri, örgütlenme biçimleri ve işçi özyönetiminin karşılaştığı sorunlar üzerinden ele alıyor.
Ruggeri’ye göre ERT’ler yalnızca 2001 krizinin olağanüstü koşullarına ait geçici bir olgu değildir. İşletmelerin işçiler tarafından geri kazanılması krizden önce başlamış, 2001 sonrasında ise devam ederek kalıcı bir harekete dönüşmüştür. Kitabın yayımlandığı dönemde Arjantin’de 300’ün üzerinde ERT bulunmakta ve bu işletmeler binlerce işçiyi kapsamaktadır.
Kitabın temel katkılarından biri, geri kazanılmış işletmeyi belirli bir hukuki veya mülkiyet biçimi olarak değil, bir süreç olarak tanımlamasıdır. Önceden kapitalist biçimde yönetilen bir işletmenin kapanması, boşaltılması veya terk edilmesi karşısında işçiler işlerini korumak için mücadele eder, işletmeyi geri kazanır ve üretimi kolektif yönetim altında yeniden başlatırlar. Bu nedenle ERT ile kooperatif aynı şey değildir. ERT’lerin büyük çoğunluğu işçi kooperatifi biçimini alsa da onları özgünleştiren hukuki biçimleri değil, kapitalist bir işletmenin işçi mücadelesi sonucunda kolektif işçi yönetimine geçirilmesi sürecidir. Benzer biçimde, işletmenin hukuki mülkiyeti ile işçilerin üretim üzerindeki fiilî denetimi her zaman örtüşmez.
Ruggeri, ERT’lerin ortaya çıkışını Arjantin’deki neoliberal yeniden yapılanma, sanayisizleşme, kitlesel işsizlik ve işletmelerin sahipleri tarafından sistematik biçimde boşaltılması (vaciamiento) bağlamına yerleştirir. İşçiler çoğu durumda fabrikaları baştan antikapitalist bir proje veya özyönetim modeli kurmak amacıyla ele geçirmezler. İlk amaç çok daha somuttur: işlerini kaybetmemek. Özyönetim, bu savunmacı mücadele içinde ortaya çıkan ve işçilerin süreç içerisinde öğrendikleri bir pratiğe dönüşür.
Ancak işletmenin geri kazanılması mücadelenin sonu değildir. İşçiler çoğu kez sermayesi tükenmiş, makineleri eskimiş, borçlu ve piyasa bağlantıları zayıflamış işletmeleri devralırlar. Hukuki mülkiyetin belirsizliği, kredi ve işletme sermayesine erişim, teknoloji, sosyal güvenlik ve piyasa ilişkileri özyönetimin önündeki başlıca sorunlar arasındadır. Böylece kitabın temel sorularından biri belirginleşir: Kapitalist piyasa içinde işçi özyönetimi hangi koşullarda sürdürülebilir?
Ruggeri bu nedenle geri kazanılmış işletmeleri ne kapitalizmin dışında kurulmuş kusursuz “özyönetim adaları” olarak romantikleştirir ne de sıradan kooperatiflere indirger. Kitap; kooperatifçilik ve dayanışma ekonomisinden işçi hareketine, işgal ve direniş süreçlerinden mülkiyet ve sermaye sorunlarına, piyasa ve “öz-sömürü” tartışmalarından işyeri demokrasisi, teknoloji ve devletle ilişkilere kadar ERT deneyiminin farklı boyutlarını ele alır. ERT’ler böylece iş, mülkiyet, üretim ve yönetim ilişkilerinin işçiler tarafından yeniden örgütlenmesinin olanaklarını ve sınırlarını gözlemlemek için somut bir deneyim alanı oluşturur.
Kitabın maddi üretimi de konusuyla örtüşmektedir. İç baskısı geri kazanılmış ve işçi özyönetimindeki Chilavert Artes Gráficas‘ta yapılmış; kapak baskısı, dizgi ve ciltleme aşamalarında da farklı işçi kooperatifleri ve geri kazanılmış işletmeler yer almıştır. Böylece işçi özyönetimini inceleyen kitap, aynı zamanda işçi özyönetimi altındaki işletmelerden oluşan bir üretim ağının ürünüdür.