Alexis Cukier, Democratic Work: Radical Democracy and the Future of Labour, μτφρ. Jean-Charles Khalifa και Brendan Prendiville, Cham: Palgrave Macmillan, 2023, 198 σελ. ISBN: 978-3-031-27855-6.
Το Democratic Work: Radical Democracy and the Future of Labour αποτελεί μια διεξοδική μελέτη της σχέσης μεταξύ του εκδημοκρατισμού της εργασίας και του εκδημοκρατισμού της κοινωνίας. Βασικό σημείο αφετηρίας του Alexis Cukier είναι η ιδέα ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια σφαίρα έξω από την εργασιακή ζωή. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την έννοια της «δημοκρατικής εργασίας» για να αναφερθεί τόσο στον δημοκρατικό έλεγχο των συνθηκών, των μέσων και των σκοπών της εργασίας όσο και στη συμβολή που μπορεί να έχει η εκδημοκρατισμένη εργασία στον ευρύτερο εκδημοκρατισμό της κοινωνίας. Ως εκ τούτου, το βιβλίο προχωρά πέρα από την παραχώρηση μεγαλύτερου λόγου στους εργαζομένους στον χώρο εργασίας και εξετάζει τη δημοκρατική αναδιοργάνωση της ίδιας της παραγωγής.
Το πρώτο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο σε μια δημοκρατική κριτική της καπιταλιστικής οργάνωσης της εργασίας. Ο αποκλεισμός των εργαζομένων από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, ο κατακερματισμός των δυνατοτήτων συλλογικής δράσης, η αλλοτρίωση, η χρηματιστικοποίηση και οι νεοδιοικητικές μορφές οργάνωσης εξετάζονται από κοινού. Σύμφωνα με τον Cukier, η διαχείριση μέσω λογισμικού, οι εξατομικευμένες αξιολογήσεις απόδοσης, τα συστήματα αναφοράς και άλλες παρόμοιες τεχνικές δεν αποτελούν απλώς εργαλεία οργάνωσης των εργασιακών διαδικασιών· διαμορφώνουν επίσης τις δυνατότητες των εργαζομένων να ασκούν έλεγχο πάνω στη δική τους δραστηριότητα. Το βιβλίο αντιμετωπίζει αυτόν τον μετασχηματισμό ως μέρος ενός ευρύτερου νεοφιλελεύθερου εργασιακού καθεστώτος, το οποίο περιλαμβάνει και επιχειρήσεις πλατφόρμας όπως η Uber και η Deliveroo.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Cukier αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη διάκριση μεταξύ της δημοκρατίας στον χώρο εργασίας και του εργατικού ελέγχου και της αυτοδιαχείρισης. Υποστηρίζει ότι δεν αρκεί ο εκδημοκρατισμός να περιορίζεται στην εκπροσώπηση ή τη συμμετοχή στη διοίκηση της επιχείρησης· οι εργαζόμενοι πρέπει επίσης να μπορούν να αποφασίζουν, στο πλαίσιο της ίδιας της παραγωγικής τους δραστηριότητας, πώς οργανώνεται η εργασία, ποια μέσα χρησιμοποιούνται και προς ποιους σκοπούς κατευθύνεται η παραγωγή. Πέρα από αυτό, ο εκδημοκρατισμός της εργασίας απαιτεί τον εκδημοκρατισμό θεσμών που βρίσκονται έξω από τον χώρο εργασίας, όπως η αγορά, το κράτος, ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας και η συνολική οργάνωση της παραγωγής.
Στο τελευταίο μέρος του βιβλίου, αυτή η προσέγγιση συγκεκριμενοποιείται μέσα από ιστορικές εμπειρίες αυτοδιαχείρισης και εργατικών συμβουλίων. Παράλληλα με εμπειρίες αυτοδιαχείρισης όπως η Vio.Me, το βιβλίο εξετάζει διαφορετικές εμπειρίες εργατικού ελέγχου και συμβουλίων, μεταξύ των οποίων τα σοβιέτ, τα ιταλικά εργοστασιακά συμβούλια, το control obrero και τα χιλιανά cordones industriales. Για τον Cukier, ένα από τα κεντρικά προβλήματα της αυτοδιαχείρισης είναι κατά πόσο ο δημοκρατικός έλεγχος μπορεί να επεκταθεί πέρα από τα όρια των μεμονωμένων επιχειρήσεων. Υποστηρίζει, επομένως, την ανάγκη σύνδεσης της δημοκρατικής οργάνωσης στον χώρο εργασίας με τη δημοκρατική οργάνωση των οικονομικών τομέων και της ευρύτερης κοινωνικής ζωής.
Αυτή η αναζήτηση εκφράζεται στην πρόταση του βιβλίου για συμβούλια εργασίας, οικονομικά συμβούλια και κοινωνικά συμβούλια. Ενώ ο δημοκρατικός έλεγχος σε επίπεδο επιχείρησης θα πρέπει να συμπληρώνεται από δημοκρατικό συντονισμό σε κλαδικό και κοινωνικό επίπεδο, ο Cukier προτείνει επίσης την υπέρβαση του διαχωρισμού μεταξύ «εργαζομένου» και «πολίτη». Έτσι, οι εργαζόμενοι θα αποτελούν πολιτικά υποκείμενα όχι μόνο ως πολίτες στην πολιτική ζωή, αλλά και κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας, έχοντας τη δυνατότητα να λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με τις συνθήκες, τα μέσα και τους σκοπούς της παραγωγής.
Από αυτές τις απόψεις, το Democratic Work αποτελεί σημαντική πηγή για τη θεώρηση του εργατικού ελέγχου και της αυτοδιαχείρισης πέρα από το επίπεδο της επιχείρησης και προς μια ευρύτερη δημοκρατική οργάνωση της παραγωγής. Αντί να αντιμετωπίζει τον εργατικό έλεγχο απλώς ως ζήτημα συμμετοχής στη διοίκηση της επιχείρησης, το βιβλίο τον προσεγγίζει ως ζήτημα δημοκρατικού ελέγχου πάνω στην εργασιακή διαδικασία, την παραγωγική γνώση και τους σκοπούς της παραγωγής, ενώ παράλληλα συνδέει τις αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις, τα εργατικά συμβούλια, τον οικονομικό συντονισμό και τη λήψη κοινωνικών αποφάσεων. Με αυτόν τον τρόπο, μετατοπίζει το κεντρικό ερώτημα πέρα από το πόση δυνατότητα λόγου και λήψης αποφάσεων διαθέτουν οι εργαζόμενοι μέσα στις υπάρχουσες παραγωγικές δομές και το διατυπώνει με όρους του από ποιον, με ποιον τρόπο και για ποιους κοινωνικούς σκοπούς πρέπει να ελέγχεται η παραγωγή.