Deniz Gürler, İşgal, Direniş, Üretim!: İşçi Denetimi Mücadelesi, Κωνσταντινούπολη: İletişim Yayınları, 2023, 272 σελ. ISBN: 978-975-05-3546-8.
Το İşgal, Direniş, Üretim! είναι μια μελέτη που εξετάζει τις καταλήψεις εργοστασίων στο πλαίσιο της ιστορικής εξέλιξης του αγώνα για τον εργατικό έλεγχο και την αυτοδιαχείριση. Η κατάληψη εργοστασίου δεν εξετάζεται απλώς ως μια πιο ριζοσπαστική μορφή απεργίας ή διαμαρτυρίας, αλλά ως μια δράση που παρεμβαίνει άμεσα στις υφιστάμενες σχέσεις ιδιοκτησίας και εργασίας. Όταν οι εργαζόμενοι αποκτούν τον πραγματικό έλεγχο των μέσων παραγωγής και του χώρου εργασίας, η κατάληψη μετατρέπεται σε μια μορφή αγώνα που αμφισβητεί το δικαίωμα του κεφαλαίου να διευθύνει και θέτει το ερώτημα «ποιος πρέπει να διαχειρίζεται τον χώρο εργασίας;»
Με αφετηρία αυτό το πλαίσιο, το βιβλίο εξετάζει τα σημαντικότερα κινήματα καταλήψεων εργοστασίων του 20ού αιώνα μέσα στις ιστορικές και οικονομικές συνθήκες τους. Αναλύει τις συνθήκες υπό τις οποίες εμφανίστηκαν οι αγώνες για εργατικό έλεγχο σε διαφορετικές περιόδους, τη σχέση μεταξύ των καταλήψεων εργοστασίων και των ευρύτερων εργατικών κινημάτων, καθώς και τις περιστάσεις υπό τις οποίες οι καταλήψεις προσανατολίστηκαν προς τον εργατικό έλεγχο της παραγωγής και της διοίκησης. Έτσι, οι καταλήψεις εργοστασίων δεν αντιμετωπίζονται ως απομονωμένα μεταξύ τους γεγονότα, αλλά ως μέρη ενός μακρόχρονου αγώνα για εργατικό έλεγχο και αυτοδιαχείριση, ο οποίος επανεμφανίζεται σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους.
Ο δεύτερος βασικός άξονας της μελέτης αφορά τις συνέχειες και τις διαφορές μεταξύ των καταλήψεων εργοστασίων του 20ού αιώνα και του «κινήματος των κατειλημμένων εργοστασίων» που εμφανίστηκε τον 21ο αιώνα. Ενώ ένα σημαντικό μέρος των παλαιότερων καταλήψεων εργοστασίων αποτελούσε κινήματα εθνικής κλίμακας που εμφανίστηκαν σε συγκεκριμένες πολιτικές συγκυρίες και είχαν σχετικά σύντομη διάρκεια, ορισμένα εργοστάσια που πέρασαν στα χέρια των εργαζομένων μέσω κατάληψης στη σύγχρονη περίοδο εξελίχθηκαν σε μακροχρόνιες εμπειρίες εργατικής αυτοδιαχείρισης. Επιπλέον, αυτές οι εμπειρίες δεν περιορίστηκαν σε μία μόνο χώρα, αλλά εμφανίστηκαν σε διαφορετικές χώρες και ανέπτυξαν μεταξύ τους σχέσεις αλληλεγγύης. Για τον λόγο αυτό, το βιβλίο εννοιολογεί το σύγχρονο φαινόμενο όχι απλώς ως «καταλήψεις εργοστασίων», αλλά ως «κίνημα κατειλημμένων εργοστασίων».
Το βιβλίο επικεντρώνεται ιδιαίτερα στις συνθήκες της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης μέσα στις οποίες εμφανίστηκε αυτό το κίνημα. Διαδικασίες όπως το κλείσιμο εργοστασίων, η ανεργία, η απελευθέρωση των κινήσεων κεφαλαίου, η αποβιομηχάνιση και η αποδυνάμωση των παραδοσιακών εργατικών οργανώσεων εξετάζονται ως το οικονομικό και κοινωνικό υπόβαθρο μέσα στο οποίο οι εργαζόμενοι καταλαμβάνουν τα εργοστάσιά τους και επανεκκινούν την παραγωγή υπό τον δικό τους έλεγχο. Ταυτόχρονα, παρότι οι εργαζόμενοι μπορούν να μετασχηματίσουν τις σχέσεις ιδιοκτησίας και διοίκησης στο εσωτερικό του εργοστασίου, δεν μπορούν να μεταβάλουν στον ίδιο βαθμό τις συνθήκες της αγοράς μέσα στις οποίες συνεχίζουν να λειτουργούν· κατά συνέπεια, η ένταση μεταξύ της αυτοδιαχείρισης και των εξωτερικών πιέσεων της καπιταλιστικής αγοράς αντιμετωπίζεται ως ένα από τα βασικά προβλήματα αυτών των εμπειριών.
Εξετάζοντας κατειλημμένα εργοστάσια σε διαφορετικά γεωγραφικά πλαίσια, και ιδιαίτερα τις εμπειρίες της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Ουρουγουάης και της Βενεζουέλας, η μελέτη δεν προσεγγίζει το κίνημα αποκλειστικά στο πλαίσιο του εργατικού συνεταιρισμού. Ενώ ορισμένα κατειλημμένα εργοστάσια υιοθετούν τη συνεταιριστική μορφή, άλλα υποστηρίζουν διαφορετικές μορφές ιδιοκτησίας, όπως την εθνικοποίηση υπό εργατικό έλεγχο. Για το βιβλίο, καθοριστικό στοιχείο δεν είναι τόσο η νομική μορφή οργάνωσης όσο η κατάκτηση του ελέγχου των μέσων παραγωγής από τους εργαζόμενους μέσω μαχητικής συλλογικής δράσης και η αναδιοργάνωση της παραγωγής στη βάση σχέσεων αυτοδιαχείρισης.
Υπό αυτή την έννοια, το İşgal, Direniş, Üretim! αντιλαμβάνεται τα σύγχρονα κατειλημμένα εργοστάσια όχι ως ένα νέο φαινόμενο αποκομμένο από τους προηγούμενους αγώνες για εργατικό έλεγχο, αλλά ως μια σύγχρονη μορφή του αγώνα για εργατικό έλεγχο και αυτοδιαχείριση, ο οποίος επανεμφανίζεται μέσα στην ιστορική διαδικασία υπό διαφορετικές συνθήκες και μορφές. Τα κατειλημμένα εργοστάσια δεν αποτελούν ούτε ολοκληρωμένα μοντέλα αυτοδιαχείρισης έξω από τις καπιταλιστικές σχέσεις ούτε δομές ικανές να αντικαταστήσουν τα συνδικάτα και τις άλλες εργατικές οργανώσεις. Ωστόσο, αναδεικνύοντας την ικανότητα των εργαζομένων να εγκαθιδρύουν άμεσο συλλογικό έλεγχο πάνω στην παραγωγή και τη διοίκηση, προβάλλουν μια διαφορετική προοπτική αγώνα, μέσω της οποίας η εργατική τάξη μπορεί να παρεμβαίνει στο πώς και από ποιον οργανώνονται και διοικούνται η παραγωγή και ο χώρος εργασίας.