Emanuele Rubim και Lucas Milanez, Economia Solidária Digital: Caminhos para potencializar políticas e ações baseadas em cooperação e solidariedade, São Paulo: DigiLabour / Ίδρυμα Rosa Luxemburg / Υπουργείο Εργασίας και Απασχόλησης (SENAES), 2024, 75 σελ.
Το Economia Solidária Digital των Emanuele Rubim και Lucas Milanez είναι μια εκτενής μελέτη που εξετάζει πώς μπορεί να επαναπροσδιοριστεί η αλληλέγγυα οικονομία στην ψηφιακή εποχή και πώς μπορούν να αναπτυχθούν συλλογικές, δημοκρατικές και αυτοδιαχειριζόμενες ψηφιακές εναλλακτικές απέναντι στον καπιταλισμό των πλατφορμών. Με αφετηρία τις εμπειρίες της ψηφιακής αλληλέγγυας οικονομίας στη Βραζιλία, το βιβλίο προσεγγίζει τις ψηφιακές τεχνολογίες όχι απλώς ως εργαλεία οικονομικής δραστηριότητας, αλλά ως υποδομές που μπορούν να υπηρετούν τις κοινές ανάγκες των κοινοτήτων, να διαχειρίζονται συλλογικά και να αποτελούν μέρος του κοινωνικού μετασχηματισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η «ψηφιακή αλληλέγγυα οικονομία» εννοιολογείται τόσο ως απάντηση της αλληλέγγυας οικονομίας στις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής όσο και ως οικοδόμηση νέων ψηφιακών κοινών.
Το βιβλίο ορίζει την ψηφιακή αλληλέγγυα οικονομία ως μια προοπτική για την ψηφιακή οικονομία που βασίζεται στις αρχές της συλλογικής ιδιοκτησίας, της δημοκρατικής διακυβέρνησης, της αυτοδιαχείρισης, της συνεργασίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Απέναντι στη συγκέντρωση των πλατφορμών, των αλγορίθμων και των δεδομένων υπό τον έλεγχο των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, υποστηρίζει ότι οι ψηφιακές τεχνολογίες πρέπει να ανήκουν και να διαχειρίζονται συλλογικά από τις κοινότητες και τους εργαζομένους. Έτσι, η ψηφιακή οικονομία δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ζήτημα μετατροπής των υφιστάμενων πλατφορμών σε συνεταιρισμούς, αλλά ως ένα ευρύτερο πεδίο μετασχηματισμού στο οποίο οι κοινότητες μπορούν να αναπτύσσουν συλλογικά τις δικές τους ψηφιακές υποδομές, τα δεδομένα και τις τεχνολογίες τους.
Το βιβλίο συγκεκριμενοποιεί αυτό το θεωρητικό πλαίσιο μέσα από ένα πλούσιο πεδίο εμπειριών που περιλαμβάνει συνεταιρισμούς πλατφόρμας και τεχνολογικές συλλογικότητες στη Βραζιλία. Πρωτοβουλίες όπως ο συνεταιρισμός ποδηλατικών διανομών Señoritas Courier στο São Paulo, ο τεχνολογικός κόμβος του MTST, η Liga Coop, το CaipiraTechLab, η Castanhadora και το e-COO εξετάζονται ως παραδείγματα στα οποία οι εργαζόμενοι αναπτύσσουν και διαχειρίζονται συλλογικά τις τεχνολογίες. Το βιβλίο εξετάζει επίσης τον συνεταιρισμό Drivers’ Seat στις Ηνωμένες Πολιτείες, την ομοσπονδία τεχνολογικών συνεταιρισμών FACTTIC στην Αργεντινή και εμπειρίες ψηφιακών συνεταιρισμών σε διάφορες χώρες, αναδεικνύοντας έτσι τη διεθνή διάσταση της ψηφιακής αλληλέγγυας οικονομίας.
Παράλληλα, οι Rubim και Milanez δεν παρουσιάζουν την ψηφιακή αλληλέγγυα οικονομία ως ένα έτοιμο και ολοκληρωμένο μοντέλο. Οι οικονομικές, οργανωτικές, τεχνολογικές και νομικές προκλήσεις εξετάζονται αναλυτικά· η έλλειψη χρηματοδότησης, ο ανταγωνισμός με τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, η οικοδόμηση μιας συλλογικής οργανωτικής κουλτούρας, η πρόσβαση στην τεχνική γνώση και οι περιορισμοί της συνεταιριστικής νομοθεσίας συγκαταλέγονται στις βασικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν αυτές οι πρωτοβουλίες. Για τον λόγο αυτό, το βιβλίο συνδέει την ανάπτυξη της ψηφιακής αλληλέγγυας οικονομίας όχι μόνο με τις επιμέρους συνεταιριστικές πρωτοβουλίες, αλλά με ένα ευρύτερο οικοσύστημα που υποστηρίζεται από την εκπαίδευση, τις τεχνολογικές ικανότητες, την ομοσπονδιοποίηση και τις δημόσιες πολιτικές.
Η τελευταία ενότητα του βιβλίου μετατοπίζει τη συζήτηση προς τις δημόσιες πολιτικές και την οικοδόμηση εναλλακτικών ψηφιακών μελλόντων. Οι δημόσιες ψηφιακές υποδομές, το ελεύθερο λογισμικό, η υποστήριξη των τεχνολογικών συνεταιρισμών, οι συνεταιρισμοί δεδομένων, η ψηφιακή εκπαίδευση και οι μηχανισμοί διασυνεταιριστικής συνεργασίας προτείνονται ως βασικοί τομείς πολιτικής για την ενίσχυση της ψηφιακής αλληλέγγυας οικονομίας. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι ο στόχος δεν είναι απλώς η ανάπτυξη συνεταιριστικών εκδοχών των υφιστάμενων καπιταλιστικών πλατφορμών, αλλά η συλλογική σύλληψη διαφορετικών ψηφιακών μελλόντων που υπηρετούν τις ανάγκες των κοινοτήτων, ενισχύουν την τεχνολογική κυριαρχία και καθιστούν δυνατές νέες κοινωνικές σχέσεις.
Από αυτή την οπτική, το Economia Solidária Digital αποτελεί ένα σημαντικό έργο αναφοράς που συνδέει τις συζητήσεις για τον καπιταλισμό των πλατφορμών, τον συνεταιρισμό των πλατφορμών, τα ψηφιακά κοινά και την κοινωνική αυτοδιαχείριση. Για τις συζητήσεις γύρω από τον εργατικό έλεγχο και την αυτοδιαχείριση, το βιβλίο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς φέρνει στο προσκήνιο όχι μόνο τον έλεγχο των εργαζομένων πάνω στις εργασιακές διαδικασίες, αλλά και τον συλλογικό δημοκρατικό έλεγχό τους πάνω στα δεδομένα, τους αλγορίθμους και τις ψηφιακές υποδομές. Αντιμετωπίζοντας τις ψηφιακές τεχνολογίες ως πεδίο κοινωνικών αγώνων, αλληλεγγύης και συλλογικής οργάνωσης, το βιβλίο ανοίγει τη συζήτηση για την ψηφιακή αλληλέγγυα οικονομία ως έναν εναλλακτικό κοινωνικό και τεχνολογικό ορίζοντα απέναντι στον καπιταλισμό των πλατφορμών.