Abdullah Aysu, Kooperatifler, Κωνσταντινούπολη: Yeni İnsan Yayınevi, 2019, 136 σελ. ISBN: 978-975-2498-97-6.
Το Kooperatifler του Abdullah Aysu είναι μια μελέτη που εξετάζει την ιστορική εξέλιξη και τη σημερινή δομή του συνεταιριστικού κινήματος στην Τουρκία, ιδιαίτερα των αγροτικών συνεταιρισμών, καθώς και τις δυνατότητες και τα προβλήματα που παρουσιάζει για τους μικρούς και μεσαίους παραγωγούς. Ο Aysu δεν αντιμετωπίζει τον συνεταιρισμό απλώς ως ένα μοντέλο οικονομικής επιχείρησης ή εμπορίας, αλλά ως ένα μέσο μέσω του οποίου οι αγρότες μπορούν να οργανωθούν συλλογικά απέναντι στους εμπόρους, τους βιομηχάνους, τους μεγάλους γαιοκτήμονες και τις ολοένα ισχυρότερες αγροδιατροφικές επιχειρήσεις. Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα του βιβλίου είναι πώς οι συνεταιρισμοί μπορούν να μετατραπούν σε δημοκρατικές οργανώσεις που προστατεύουν πραγματικά τα οικονομικά και κοινωνικά συμφέροντα των παραγωγών.
Ξεκινώντας από την ιστορική εξέλιξη του συνεταιριστικού κινήματος, το βιβλίο εξετάζει τις διαφορετικές μορφές αγροτικών συνεταιρισμών στην Τουρκία και τους μετασχηματισμούς που έχουν υποστεί. Οι συνεταιρισμοί πώλησης αγροτικών προϊόντων και οι ενώσεις τους, οι αγροτικοί πιστωτικοί συνεταιρισμοί, οι συνεταιρισμοί αγροτικής και γεωργικής ανάπτυξης και οι ενώσεις αγροτικών παραγωγών εξετάζονται ξεχωριστά, ενώ παράλληλα αμφισβητούνται η επιρροή και η κηδεμονία του κράτους επί των συνεταιρισμών. Η εμπειρία του Köy-Koop εξετάζεται ιδιαίτερα από την οπτική του δημοκρατικού συνεταιρισμού, ενώ ασκείται κριτική στις μορφές οργάνωσης που διαμορφώνονται από τα πάνω και απομακρύνουν τους παραγωγούς από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Με αυτόν τον τρόπο, ο Aysu δείχνει ότι η νομική μορφή του συνεταιρισμού δεν αρκεί από μόνη της για τη δημιουργία μιας δημοκρατικής οργάνωσης που υπηρετεί τα συμφέροντα των παραγωγών.
Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται η ανάγκη οι μικροί και μεσαίοι αγρότες να αποκτήσουν μεγαλύτερο λόγο και μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στις οικονομικές διαδικασίες, από την παραγωγή έως την εμπορία. Ο Aysu τονίζει ότι, στο σημερινό αγροτικό και διατροφικό σύστημα, οι ενδιάμεσες δομές μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών μειώνουν το εισόδημα των παραγωγών, ενώ ταυτόχρονα αυξάνουν τις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές. Απέναντι σε αυτό, υποστηρίζει την ανάπτυξη άμεσων σχέσεων μεταξύ συνεταιρισμών παραγωγών και καταναλωτών και την οργανωμένη συμμετοχή των παραγωγών όχι μόνο στην παραγωγή πρώτων υλών, αλλά και στα στάδια της μεταποίησης, της συσκευασίας και της εμπορίας. Μια τέτοια δομή θα μπορούσε να επιτρέψει στους παραγωγούς να λαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο της προστιθέμενης αξίας που δημιουργούν και, ταυτόχρονα, στους καταναλωτές να γνωρίζουν πού, από ποιον και υπό ποιες συνθήκες παράγονται τα τρόφιμα.
Για τον Aysu, δεν είναι κάθε συνεταιρισμός από τη φύση του δημοκρατικός ή εναλλακτικός. Σε όλο το βιβλίο γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα σε έναν συνεταιρισμό που οργανώνεται υπό κρατική κηδεμονία ή από τα πάνω προς τα κάτω και σε έναν δημοκρατικό, ανεξάρτητο και από τα κάτω προς τα πάνω συνεταιρισμό, βασισμένο στην άμεση συμμετοχή των παραγωγών. Στις ενότητες «Τι πρέπει να γίνει;» και «Πώς πρέπει να γίνει;», η προσέγγιση αυτή συγκεκριμενοποιείται μέσα από την υποστήριξη μιας δημοκρατικής και ομοσπονδιακής δομής που ξεκινά από τις τοπικές οργανώσεις παραγωγών και αναπτύσσεται προς ανώτερα επίπεδα οργάνωσης. Τονίζεται ότι τα μέλη δεν πρέπει να είναι απλώς πρόσωπα που επωφελούνται από τις οικονομικές δραστηριότητες του συνεταιρισμού, αλλά τα πραγματικά υποκείμενα των διαδικασιών λήψης αποφάσεων και ελέγχου.
Το βιβλίο συνδέει επίσης τον συνεταιρισμό με την προστασία της τοπικής παραγωγής, της οικολογικής ποικιλομορφίας και της διατροφικής κυριαρχίας. Εξετάζοντας τη σημασία της παραγωγής των μικρών αγροτών, η οποία βασίζεται στην τοπική γνώση και εμπειρία, απέναντι στην εταιρική και βιομηχανική γεωργία, ο Aysu συζητά επίσης πώς μπορεί να οργανωθεί μια υγιεινή και οικολογική παραγωγή. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται πρακτικές όπως τα Συμμετοχικά Συστήματα Εγγύησης, τα οποία ενισχύουν τις άμεσες σχέσεις εμπιστοσύνης και ελέγχου μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών. Η διατροφική κυριαρχία, από την άλλη πλευρά, παρουσιάζεται όχι απλώς ως ζήτημα πρόσβασης σε υγιεινά τρόφιμα, αλλά ως ένα ευρύτερο δημοκρατικό ζήτημα που συνδέεται με τη δυνατότητα των αγροτών να αποφασίζουν τι και πώς θα παράγουν, να διατηρούν τον έλεγχο των παραγωγικών διαδικασιών και να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των αγροτικών πολιτικών.
Από αυτή την άποψη, το Kooperatifler είναι μια μελέτη που εξετάζει τον συνεταιρισμό όχι μόνο ως μορφή οικονομικής αλληλεγγύης μεταξύ μικρών παραγωγών, αλλά και ως ζήτημα δημοκρατικής οργάνωσης, συλλογικού ελέγχου και οικονομικής αυτονομίας. Από την οπτική του εργατικού ελέγχου και της αυτοδιαχείρισης, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι επισημάνσεις του βιβλίου σχετικά με την οργάνωση από τα κάτω, την άμεση συμμετοχή των μελών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, τον συλλογικό έλεγχο της παραγωγής και της εμπορίας και την οργανωτική ανεξαρτησία. Η προσέγγιση του Aysu δείχνει ότι ο εναλλακτικός χαρακτήρας των συνεταιρισμών δεν απορρέει μόνο από τη συνεταιριστική ιδιοκτησία, αλλά από τον βαθμό στον οποίο τα μέλη διαθέτουν πραγματικό λόγο και εξουσία λήψης αποφάσεων στη διοίκηση της οργάνωσης και των οικονομικών της δραστηριοτήτων· ταυτόχρονα, προσφέρει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για να σκεφτούμε τον δημοκρατικό συνεταιρισμό σε συνδυασμό με τη διατροφική κυριαρχία, την οικολογική παραγωγή και την αλληλεγγύη μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών.