Uygar Dursun Yıldırım και F. Serkan Öngel (επιμ.), Şirketlerden Kooperatiflere, Rekabetten Dayanışmaya: Tartışmalar, Deneyimler, Κωνσταντινούπολη: NotaBene Yayınları, 2021, 328 σελ. ISBN: 978-605-260-318-5.
Το Şirketlerden Kooperatiflere, Rekabetten Dayanışmaya, σε επιμέλεια των Uygar Dursun Yıldırım και F. Serkan Öngel, είναι ένας διεπιστημονικός συλλογικός τόμος που εξετάζει τους συνεταιρισμούς ως εναλλακτικές μορφές οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης, οι οποίες αναπτύσσονται στη βάση της αλληλεγγύης, της συμμετοχής και της συλλογικής οργάνωσης απέναντι στις ανταγωνιστικές σχέσεις της αγοράς. Δημοσιευμένο μετά το έργο Krize Karşı Kooperatifler του 2019, το βιβλίο εξετάζει την ανανεωμένη ανάπτυξη συνεταιριστικών εμπειριών στην Τουρκία και στον κόσμο, αξιολογώντας παράλληλα τις αντιφάσεις που αντιμετωπίζουν οι συνεταιρισμοί μέσα στην καπιταλιστική αγορά και τις δυνατότητές τους να δημιουργήσουν πιο δημοκρατικές οικονομικές σχέσεις.
Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα του βιβλίου είναι κατά πόσο οι συνεταιρισμοί, ενώ υπάρχουν μέσα στις καπιταλιστικές σχέσεις της αγοράς, μπορούν να αναπτύξουν αλληλέγγυες και δημοκρατικές πρακτικές που υπερβαίνουν αυτές τις σχέσεις. Ξεκινώντας από τη διαπίστωση ότι οι ιστορικές εμπειρίες δείχνουν πως οι συνεταιρισμοί μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο τόσο στην οικοδόμηση εναλλακτικών κοινωνικών σχέσεων όσο και στην αναπαραγωγή του υπάρχοντος συστήματος, το έργο δεν αντιμετωπίζει τους συνεταιρισμούς ως εγγενώς μη καπιταλιστικές δομές. Αντίθετα, εστιάζει στην αυτονομία τους απέναντι στο κράτος, το κεφάλαιο και την αγορά, στη συμμετοχή των μελών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, στις σχέσεις συλλογικής ιδιοκτησίας και διαχείρισης, καθώς και στις ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύσσονται οι συνεταιρισμοί.
Ο συλλογικός τόμος συγκεντρώνει εμπειρίες από πολύ διαφορετικά πεδία του σύγχρονου συνεταιριστικού κινήματος. Οι μελέτες εκτείνονται από τους εκπαιδευτικούς και κοινωνικούς συνεταιρισμούς έως τους ενεργειακούς, αγροτικούς, στεγαστικούς και χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς, και από την εμπειρία του Mondragon έως τους αγροτικούς συνεταιρισμούς της Σοβιετικής Ένωσης, επιτρέποντας τη σύγκριση των διαφορετικών ρόλων που μπορούν να αναλάβουν οι συνεταιρισμοί υπό διαφορετικές οικονομικές και πολιτικές συνθήκες. Μέσα από σύγχρονα παραδείγματα, όπως οι συνεταιρισμοί ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η κοινωνική συνεταιριστική οικονομία και οι συνεταιρισμοί παραγωγών, το βιβλίο συζητά επίσης τις σχέσεις μεταξύ του συνεταιριστικού κινήματος και του οικολογικού μετασχηματισμού, της κάλυψης των κοινωνικών αναγκών και των νέων μορφών οργάνωσης της δημόσιας σφαίρας.
Μία από τις σημαντικότερες ενότητες του βιβλίου από την οπτική του εργατικού ελέγχου και της αυτοδιαχείρισης εξετάζει τις δυνατότητες και τους περιορισμούς των εργατικών συνεταιρισμών μέσα στις σχέσεις της αγοράς. Ξεκινώντας από τα ερωτήματα κατά πόσο οι εργαζόμενοι μπορούν να διαχειριστούν εξ ολοκλήρου έναν χώρο εργασίας και αν μπορούν να οργανώσουν συλλογικά διαδικασίες όπως η παραγωγή, οι πωλήσεις και η εμπορική διάθεση, οι εργατικοί συνεταιρισμοί συνδέονται με τις συζητήσεις για τη βιομηχανική δημοκρατία, την οικονομική δημοκρατία και την αυτονομία. Μέσα από διαφορετικές ιστορικές και σύγχρονες εμπειρίες, το βιβλίο δείχνει ότι οι εργατικοί συνεταιρισμοί δεν αποτελούν απλώς μια εναλλακτική μορφή επιχείρησης, αλλά οργανώσεις που έχουν τη δυνατότητα να μετασχηματίσουν τις σχέσεις λήψης αποφάσεων και ελέγχου πάνω στην παραγωγή, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν σημαντικές αντιφάσεις εξαιτίας των πιέσεων της αγοράς και των κοινωνικών συνθηκών μέσα στις οποίες λειτουργούν.
Μια άλλη σημαντική πτυχή του τόμου σε σχέση με τις σύγχρονες μορφές εργασίας είναι η έμφαση που δίνει στις συνεταιριστικές εναλλακτικές στον τομέα της πληροφορικής και στην οικονομία των πλατφορμών. Η μελέτη του Ahmet Gire για την πρωτοβουλία του Συνεταιρισμού Πληροφορικής Albatros εξετάζει τις προσπάθειες των εργαζομένων στον τομέα της πληροφορικής να οργανωθούν συλλογικά και να αποκτήσουν λόγο πάνω στη δική τους παραγωγή απέναντι στον ανταγωνισμό, την πίεση για απόδοση, την επισφάλεια και τα παρατεταμένα ωράρια εργασίας στον κλάδο. Το κεφάλαιο για τους συνεταιρισμούς πλατφόρμας, από την άλλη πλευρά, συζητά τις δυνατότητες εναλλακτικών πλατφορμών που βασίζονται στην κοινή ιδιοκτησία, τη δημοκρατική διαχείριση, τον ανοιχτό κώδικα, τη διαφάνεια και τη συμμετοχή ως απάντηση στις ανισότητες που δημιουργούν οι εταιρείες ψηφιακών πλατφορμών, και εξετάζει πώς τεχνολογίες όπως το blockchain μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τέτοιες μορφές οργάνωσης.
Το Şirketlerden Kooperatiflere, Rekabetten Dayanışmaya είναι ένα σημαντικό έργο που προσεγγίζει τους συνεταιρισμούς όχι απλώς ως ένα εναλλακτικό μοντέλο ιδιοκτησίας ή επιχείρησης, αλλά ως μέρος των προσπαθειών για την ανάπτυξη της αλληλεγγύης αντί του ανταγωνισμού, της συμμετοχής αντί της ιεραρχίας και των συλλογικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων αντί του ελέγχου του κεφαλαίου στην οργάνωση της παραγωγής και των κοινωνικών αναγκών. Τα κεφάλαια για τους εργατικούς συνεταιρισμούς, την εμπειρία του Albatros και τους συνεταιρισμούς πλατφόρμας καθιστούν το βιβλίο ιδιαίτερα πολύτιμο για την επανεξέταση του εργατικού ελέγχου και της αυτοδιαχείρισης υπό τις σύγχρονες εργασιακές σχέσεις και τις συνθήκες της ψηφιακής οικονομίας. Ταυτόχρονα, καθώς δεν παραβλέπει τους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι συνεταιρισμοί μέσα στις σχέσεις της αγοράς και του καπιταλισμού, το έργο αποτελεί μια ολοκληρωμένη πηγή αναφοράς για την από κοινού αξιολόγηση των δυνατοτήτων και των αντιφάσεων του συνεταιριστικού κινήματος.