Dario Azzellini και Michael G. Kraft (επιμ.), The Class Strikes Back: Self-Organised Workers’ Struggles in the Twenty-First Century, Leiden: Brill, 2018, 321 σελ. ISBN: 978-90-04-29146-1.
Σε επιμέλεια των Dario Azzellini και Michael G. Kraft, το The Class Strikes Back: Self-Organised Workers’ Struggles in the Twenty-First Century εξετάζει τους νέους εργατικούς αγώνες και τις μορφές αυτοοργάνωσης που έχουν αναδυθεί απέναντι στις εργασιακές σχέσεις που έχουν μετασχηματιστεί από τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό. Το βιβλίο, που εκδόθηκε ως ο 150ός τόμος της σειράς Historical Materialism Book Series, επικεντρώνεται σε δημοκρατικές και ανεξάρτητες μορφές εργατικής οργάνωσης που αναπτύσσονται έξω από τις παραδοσιακές και γραφειοκρατικές συνδικαλιστικές δομές ή σε αντιπαράθεση με αυτές.
Ένα από τα σημεία εκκίνησης του βιβλίου είναι ότι η αναδιοργάνωση της παραγωγής κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η εξάπλωση επισφαλών και ευέλικτων μορφών εργασίας και η εμφάνιση νέων μορφών κοινωνικής και οικονομικής περιθωριοποίησης έχουν μετασχηματίσει και τις συνθήκες οργάνωσης της εργατικής τάξης. Οι μελέτες που συγκεντρώνονται στον τόμο προσεγγίζουν αυτόν τον μετασχηματισμό όχι μόνο μέσα από το πλαίσιο των παραδοσιακών συλλογικών διαπραγματεύσεων και της θεσμοποιημένης συνδικαλιστικής πολιτικής, αλλά και μέσα από πρακτικές όπως η οργάνωση από τα κάτω, η άμεση δράση, οι αυτόνομες εργατικές επιτροπές, ο ριζοσπαστικός συνδικαλισμός, οι καταλήψεις χώρων εργασίας και η εργατική αυτοδιαχείριση. Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα των επιμελητών είναι πώς, απέναντι στις μεταβαλλόμενες εργασιακές και παραγωγικές σχέσεις, οι εργαζόμενοι αναπτύσσουν νέες μορφές οργάνωσης, τακτικές και στρατηγικές ικανές να μεταβάλουν τον συσχετισμό δυνάμεων μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου.
Συγκεντρώνοντας εμπειρίες από τον Παγκόσμιο Βορρά και τον Παγκόσμιο Νότο, το βιβλίο καλύπτει ένα ευρύ γεωγραφικό πεδίο: από τους εργατικούς αγώνες στην Ινδία και τις αυτόνομες επιτροπές των εργατών της Marikana στη Νότια Αφρική έως τους αγώνες βάσης στην Ελλάδα και τις εμπειρίες εργατικού ελέγχου στη Βενεζουέλα· από τον αγώνα στο εργοστάσιο Republic Windows and Doors στο Σικάγο έως τις περιπτώσεις της Αιγύπτου, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της Κολομβίας. Ο αγώνας στο Babylon Cinema στη Γερμανία, ο ριζοσπαστικός συνδικαλισμός και η εργατική αυτοδιαχείριση στην Ινδονησία, οι αγώνες στον τομέα των logistics στην Ιταλία και η οργάνωση των Λατινοαμερικανών εργαζομένων στην καθαριότητα στο Λονδίνο συγκαταλέγονται επίσης στις εμπειρίες που εξετάζονται στον τόμο.
Το βιβλίο έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία για την Τουρκία. Το κεφάλαιο της Demet Ş. Dinler με τίτλο “New Workers’ Struggles in Turkey since the 2000s: Possibilities and Limits” εξετάζει τις δυνατότητες και τα όρια των νέων εργατικών αγώνων που έχουν αναδυθεί στην Τουρκία από τη δεκαετία του 2000 και μετά. Υπό αυτή την έννοια, αντί να παρουσιάζει τους αγώνες σε διαφορετικές χώρες ως παραδείγματα ενός ενιαίου και καθολικού μοντέλου οργάνωσης, ο τόμος επιχειρεί να κατανοήσει κάθε εμπειρία μέσα στις δικές της ιστορικές συνθήκες και στους συγκεκριμένους συσχετισμούς δυνάμεων μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου.
Η σημασία του The Class Strikes Back για τον εργατικό έλεγχο και την αυτοδιαχείριση έγκειται στο ότι εντάσσει αυτές τις πρακτικές σε μια ευρύτερη συζήτηση για την εργατική αυτοοργάνωση. Ενώ η ανάκτηση εργοστασίων από τους εργαζομένους και η επανέναρξη της παραγωγής, ο εργατικός έλεγχος και η άμεση δημοκρατική διαχείριση κατέχουν κεντρική θέση σε ορισμένα κεφάλαια, το βιβλίο αναδεικνύει επίσης τα όρια που αντιμετωπίζουν αυτές οι πρακτικές στις σχέσεις τους με την καπιταλιστική αγορά και το κράτος. Οι εμπειρίες της Βενεζουέλας και της Ινδονησίας, ειδικότερα, θέτουν το ερώτημα κατά πόσο ο εργατικός έλεγχος παραμένει περιορισμένος στην ανάληψη της διαχείρισης μιας επιχείρησης ή μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ευρύτερων δημοκρατικών οικονομικών σχέσεων μεταξύ παραγωγών, καταναλωτών και τοπικών κοινοτήτων.
Ένα ακόμη πεδίο που αναδεικνύει ο τόμος είναι η δυνατότητα των εργαζομένων να δημιουργούν νέες πηγές δύναμης μέσα σε μεταβαλλόμενα συστήματα παραγωγής και διανομής. Στην περίπτωση των αγώνων στον ιταλικό τομέα των logistics, μετανάστες και επισφαλώς εργαζόμενοι εντοπίζουν στρατηγικά σημεία συμφόρησης στα δίκτυα διανομής του κεφαλαίου και αναπτύσσουν συλλογική δράση γύρω από αυτά, δείχνοντας ότι ο σύγχρονος καπιταλισμός μπορεί να δημιουργεί όχι μόνο νέα εμπόδια στην εργατική οργάνωση αλλά και νέες δυνατότητες αγώνα. Έτσι, η εργατική αυτοοργάνωση δεν νοείται απλώς ως εναλλακτική απέναντι στους υπάρχοντες συνδικαλιστικούς θεσμούς, αλλά ως διαδικασία ανάπτυξης νέων στρατηγικών αγώνα μέσα από την κατανόηση των μετασχηματισμών στην οργάνωση της παραγωγής.
Από αυτή την άποψη, το The Class Strikes Back αποτελεί ένα σημαντικό συλλογικό έργο που εντάσσει τον εργατικό έλεγχο και την αυτοδιαχείριση στο ευρύτερο πλαίσιο της ταξικής πάλης του 21ου αιώνα. Δείχνοντας ότι οι εμπειρίες που αναπτύσσονται σε διαφορετικά γεωγραφικά πλαίσια δεν μπορούν να αναχθούν σε ένα ενιαίο οργανωτικό μοντέλο, το βιβλίο αναδεικνύει πώς τάσεις όπως η ανεξάρτητη οργάνωση από τις γραφειοκρατικοποιημένες συνδικαλιστικές δομές, η άμεση δημοκρατία, η συλλογική διαχείριση των ίδιων των αγώνων από τους εργαζομένους και η άσκηση ελέγχου στην παραγωγή επανεμφανίζονται υπό διαφορετικές συνθήκες. Αυτή η ιστορική και γεωγραφική ποικιλομορφία προσφέρει ένα ιδιαίτερα πλούσιο πεδίο για τη συγκριτική εξέταση τόσο των δυνατοτήτων της εργατικής αυτοοργάνωσης υπό τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό όσο και των ορίων που αυτή αντιμετωπίζει.