Haris Malamidis, Social Movements and Solidarity Structures in Crisis-Ridden Greece, Άμστερνταμ: Amsterdam University Press, 2021, 363 σελ. ISBN: 978-94-6372-243-8.
Το Social Movements and Solidarity Structures in Crisis-Ridden Greece είναι μια εκτενής μελέτη βασισμένη σε έρευνα πεδίου, η οποία εξετάζει τον μετασχηματισμό των κοινωνικών κινημάτων και την ανάδυση δομών αλληλεγγύης κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και των πολιτικών λιτότητας στην Ελλάδα. Εστιάζοντας ιδιαίτερα στην περίοδο 2008–2016, ο Haris Malamidis αναλύει τον τρόπο με τον οποίο τα κινήματα διαμαρτυρίας στράφηκαν σταδιακά προς την ανάπτυξη άμεσων μορφών κοινωνικής παροχής και εναλλακτικών μορφών οργάνωσης σε πεδία βασικών αναγκών, όπως η διατροφή, η υγεία και η εργασία. Η κεντρική έννοια του βιβλίου, η «boundary enlargement» (διεύρυνση των ορίων), αναφέρεται στη διαδικασία μέσω της οποίας οι οργανώσεις των κοινωνικών κινημάτων υπερβαίνουν τα υπάρχοντα οργανωτικά και γνωστικά τους όρια και αναπτύσσουν νέες πρακτικές σε πεδία που προηγουμένως καλύπτονταν από το κράτος ή την αγορά.
Η μελέτη εξετάζει τη διατροφή, την υγεία και την εργασία ως τρία αλληλένδετα πεδία των κοινωνικών κινημάτων. Οι αγορές χωρίς μεσάζοντες, οι συλλογικές και κοινωνικές κουζίνες, τα δίκτυα διατροφικής αλληλεγγύης, τα κοινωνικά ιατρεία και οι αυτοδιαχειριζόμενες εργατικές συλλογικότητες αποτελούν διαφορετικά παραδείγματα εναλλακτικών ρεπερτορίων δράσης που αναπτύχθηκαν ως απάντηση στην κρίση. Ο Malamidis προσεγγίζει αυτές τις μορφές όχι απλώς ως μηχανισμούς κοινωνικής βοήθειας που προέκυψαν ως αποτέλεσμα της υποχώρησης του κράτους, αλλά ως συνέχειες των ευρύτερων αγώνων ενάντια στις πολιτικές λιτότητας στην Ελλάδα.
Η σημαντικότερη ενότητα του βιβλίου από τη σκοπιά του εργατικού ελέγχου και της αυτοδιαχείρισης είναι το πέμπτο κεφάλαιο, το οποίο είναι αφιερωμένο στο πεδίο της εργασίας. Εδώ, οι αυτοδιαχειριζόμενοι συνεταιρισμοί και οι εργατικές συλλογικότητες εξετάζονται μέσα από θέματα όπως οι συνελεύσεις και η συμμετοχή, οι διαδικασίες εισόδου και αποχώρησης, ο δικτυωμένος συνεργατισμός, οι οικονομικοί πόροι και η πολιτική ταυτότητα της αυτοδιαχείρισης. Εστιάζοντας ιδιαίτερα στις συγκρουσιακές καταβολές της αυτοδιαχείρισης και στις διαφορετικές μορφές της, ο Malamidis διερευνά τον τρόπο με τον οποίο η συλλογική εργασία ανέπτυξε εναλλακτικές μορφές οργάνωσης κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η εμπειρία της Vio.Me αναδεικνύεται ως ένα σημαντικό παράδειγμα που καταδεικνύει τη σχέση μεταξύ της εργατικής αυτοδιαχείρισης και των ευρύτερων κινημάτων αλληλεγγύης στην Ελλάδα. Ο Malamidis συνδέει τις πρακτικές αλληλοβοήθειας και αλληλεγγύης που ανέπτυξαν οι εργαζόμενοι της Vio.Me με τις ιστορικές πρακτικές του παραδοσιακού εργατικού κινήματος, ενώ παράλληλα τοποθετεί τις αυτοδιαχειριζόμενες εργατικές συλλογικότητες μέσα στις ευρύτερες δομές εναλλακτικής οικονομίας και αλληλεγγύης που αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Ένα από τα σημαντικά πλεονεκτήματα του βιβλίου είναι ότι η ανάλυσή του βασίζεται άμεσα σε εκτεταμένη έρευνα πεδίου. Ο Malamidis μελέτησε περίπου 50 οργανώσεις που δραστηριοποιούνταν κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και πραγματοποίησε 63 ημιδομημένες συνεντεύξεις, παράλληλα με ανάλυση εγγράφων και συμμετοχική παρατήρηση. Έτσι, η έρευνα εξετάζει τις σχέσεις μεταξύ κοινωνικών κινημάτων, δομών αλληλεγγύης και αυτοδιαχειριζόμενων οργανώσεων όχι μόνο σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά και εμπειρικά, μέσα από τις οργανωτικές τους δομές, τους πόρους και τις συλλογικές τους ταυτότητες.
Από αυτές τις απόψεις, το Social Movements and Solidarity Structures in Crisis-Ridden Greece αποτελεί μια σημαντική πηγή για την κατανόηση της εργατικής αυτοδιαχείρισης μέσα σε ένα ευρύτερο οικοσύστημα κοινωνικής αλληλεγγύης. Το βιβλίο επιτρέπει να προσεγγίσουμε τις αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις και τους συνεταιρισμούς όχι απλώς ως εναλλακτικούς χώρους εργασίας, αλλά ως οργανωτικές μορφές που συνδέονται με κοινωνικά κινήματα, δίκτυα αλληλεγγύης και εναλλακτικές οικονομικές πρακτικές. Συνδέοντας, τέλος, αυτόν τον μετασχηματισμό με τις συζητήσεις γύρω από την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, τα κοινά και τη νεοφιλελεύθερη πολιτική οικονομία, η μελέτη είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την κατανόηση των κοινωνικών διαστάσεων της εργατικής αυτοδιαχείρισης πέρα από τα όρια της μεμονωμένης επιχείρησης.