Renato Dagnino, Tecnociência Solidária: um manual estratégico, Marília: Lutas Anticapital, 2019, 161 σελ. ISBN: 978-85-53104-36-9.
Το βιβλίο του Renato Dagnino, Tecnociência Solidária: um manual estratégico, εξετάζει τη σχέση μεταξύ αλληλέγγυας οικονομίας, αυτοδιαχείρισης, επιστήμης και τεχνολογίας, διερευνώντας κατά πόσο ένας τρόπος παραγωγής διαφορετικός από τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής χρειάζεται τη δική του υποδομή γνώσης και τεχνολογίας. Σύμφωνα με τον Dagnino, η ανάπτυξη μιας αλληλέγγυας οικονομίας που βασίζεται στη συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και στην αυτοδιαχείριση απαιτεί όχι μόνο αλλαγές στις μορφές ιδιοκτησίας και διαχείρισης των επιχειρήσεων, αλλά και επανεξέταση της γνώσης και της τεχνολογίας που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή, σύμφωνα με διαφορετικές κοινωνικές σχέσεις.
Στο επίκεντρο του βιβλίου βρίσκεται η έννοια της «Αλληλέγγυας Τεχνοεπιστήμης» (Tecnociência Solidária), η οποία βασίζεται στην κριτική της αντίληψης ότι η επιστήμη και η τεχνολογία αποτελούν ουδέτερα εργαλεία, ανεξάρτητα από τις κοινωνικές σχέσεις. Ο Dagnino υποστηρίζει ότι η καπιταλιστική τεχνοεπιστήμη διαμορφώνεται από τα συμφέροντα και τις αξίες των δρώντων που ελέγχουν την παραγωγική διαδικασία, ενώ παράλληλα αμφισβητεί τον συμβατικό διαχωρισμό μεταξύ επιστήμης και τεχνολογίας. Συνδέει την ιστορική εξέλιξη της καπιταλιστικής παραγωγής με τη σταδιακή απομάκρυνση της παραγωγικής γνώσης από τους άμεσους παραγωγούς και τη συγκέντρωσή της στα χέρια εκείνων που ελέγχουν την παραγωγική διαδικασία.
Ο Dagnino ορίζει την Αλληλέγγυα Τεχνοεπιστήμη σε άμεση σύνδεση με τον αυτοδιαχειριστικό έλεγχο που ασκεί η συλλογικότητα των παραγωγών πάνω στην εργασιακή διαδικασία. Στο πλαίσιο κοινωνικών σχέσεων που βασίζονται στη συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και στη συνεργασία, οι παραγωγοί ελέγχουν την παραγωγική διαδικασία μέσω εθελοντικής και συμμετοχικής συνεργασίας, ενώ παράλληλα αποφασίζουν συλλογικά για τον τρόπο αξιοποίησης του παραγόμενου υλικού πλεονάσματος. Έτσι, το ζήτημα της τεχνολογίας δεν αφορά απλώς ποια εργαλεία χρησιμοποιούνται, αλλά και ποιος παράγει τη γνώση της παραγωγής, ποιος ελέγχει την εργασιακή διαδικασία και ποιος λαμβάνει τις τεχνολογικές αποφάσεις.
Η προσέγγιση αυτή οδηγεί επίσης τον Dagnino να πάρει αποστάσεις από την περισσότερο διαδεδομένη έννοια της «Κοινωνικής Τεχνολογίας» (Tecnologia Social). Κατά την άποψή του, η ύπαρξη τεχνολογιών χαμηλού κόστους, εύκολα εφαρμόσιμων και προσανατολισμένων στην αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων δεν αρκεί από μόνη της για τη συγκρότηση ενός εναλλακτικού τεχνολογικού παραδείγματος. Τοποθετώντας στο επίκεντρο τις κοινωνικές σχέσεις μέσα στις οποίες παράγεται η τεχνολογία και τον έλεγχο των παραγωγών πάνω σε αυτή τη διαδικασία, η Αλληλέγγυα Τεχνοεπιστήμη αναπτύσσεται ως μια ευρύτερη προσέγγιση που αποσκοπεί στη δημιουργία μιας ιδιαίτερης «γνωσιακής πλατφόρμας» της αλληλέγγυας οικονομίας.
Το βιβλίο, επομένως, δεν περιορίζεται σε μια θεωρητική κριτική της τεχνολογίας. Στις τρεις ενότητές του αναπτύσσει αρχικά το αναλυτικό και εννοιολογικό πλαίσιο της Αλληλέγγυας Τεχνοεπιστήμης, στη συνέχεια εξετάζει μεθοδολογικά και επιχειρησιακά εργαλεία για μια «μηχανική πέρα από το κεφάλαιο» και, τέλος, πραγματεύεται τους πολιτικούς αγώνες και τις δημόσιες πολιτικές που απαιτεί αυτή η προσέγγιση. Μεταξύ των στρατηγικών προτάσεων του βιβλίου περιλαμβάνονται ο αναπροσανατολισμός της παραγωγής γνώσης στα πανεπιστήμια και τα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα προς τις ανάγκες της αλληλέγγυας οικονομίας, καθώς και η ανάπτυξη της αναγκαίας τεχνοεπιστημονικής γνώσης από κοινού με όσους εργάζονται σε εγχειρήματα της αλληλέγγυας οικονομίας.
Από αυτές τις απόψεις, το Tecnociência Solidária αποτελεί σημαντική πηγή που διευρύνει τη συζήτηση για τον εργατικό έλεγχο και την αυτοδιαχείριση προς το ζήτημα του ελέγχου της παραγωγικής γνώσης και της τεχνολογίας. Αντί να εξετάζει τη συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής χωριστά από τον τεχνολογικό μετασχηματισμό, το βιβλίο επικεντρώνεται στη σχέση μεταξύ του ελέγχου των παραγωγών πάνω στην εργασιακή διαδικασία και της παραγωγής γνώσης και τεχνολογίας. Έτσι, επιτρέπει να κατανοήσουμε την αλληλέγγυα οικονομία όχι απλώς ως ένα εναλλακτικό μοντέλο ιδιοκτησίας και οργάνωσης της επιχείρησης, αλλά ως ένα πεδίο στο οποίο επαναπροσδιορίζονται όχι μόνο ο τρόπος οργάνωσης της παραγωγής, αλλά και το ποια γνώση και ποιες τεχνολογίες αναπτύσσονται, από ποιους και για ποιους κοινωνικούς σκοπούς.