Tiziano Bonini και Emiliano Treré, Algorithms of Resistance: The Everyday Fight against Platform Power, Cambridge, MA/Λονδίνο: The MIT Press, 2024, 256 σελ. ISBN: 978-0-262-54742-0.
Το Algorithms of Resistance των Tiziano Bonini και Emiliano Treré εξετάζει τις καθημερινές μορφές αντίστασης που αναπτύσσουν οι χρήστες και οι εργαζόμενοι απέναντι στην αλγοριθμική ισχύ των ψηφιακών πλατφορμών. Αναγνωρίζοντας ότι οι πλατφόρμες έχουν αποκτήσει ολοένα και πιο ασύμμετρη ισχύ μέσω της συλλογής δεδομένων, της ταξινόμησης, της επιτήρησης και της αλγοριθμικής λήψης αποφάσεων, οι συγγραφείς αμφισβητούν την άποψη ότι οι άνθρωποι απλώς κυβερνώνται παθητικά από τους αλγορίθμους σε αυτή τη διαδικασία. Το κεντρικό ερώτημα του βιβλίου είναι ποιες μορφές δράσης και αντίστασης μπορούν να αναπτύξουν οι άνθρωποι απέναντι στη σημαντική τεχνολογική και οικονομική ισχύ που κατέχουν οι πλατφόρμες.
Μία από τις κεντρικές έννοιες του βιβλίου είναι η «αλγοριθμική δράση» (algorithmic agency). Οι Bonini και Treré την ορίζουν ως την αναστοχαστική ικανότητα των ανθρώπων να επηρεάζουν τα αποτελέσματα που παράγονται από τους αλγορίθμους σύμφωνα με τις δικές τους ανάγκες. Ενώ οι αλγοριθμικές υποδομές διαμορφώνουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων, οι άνθρωποι μαθαίνουν επίσης πώς λειτουργούν αυτά τα συστήματα και επιχειρούν να τα χρησιμοποιήσουν, να τα παρακάμψουν ή να τα μετασχηματίσουν για τους δικούς τους σκοπούς. Ταυτόχρονα, οι συγγραφείς αποφεύγουν να εξιδανικεύσουν αυτές τις καθημερινές πρακτικές, διακρίνοντας τη δυνατότητα δράσης από την ισχύ: το γεγονός ότι οι χρήστες μπορούν να επηρεάζουν τους αλγορίθμους δεν σημαίνει ότι έχει εξαφανιστεί η δομική ανισορροπία ισχύος ανάμεσα σε αυτούς και τις πλατφόρμες.
Το βιβλίο εξετάζει αυτή την προσέγγιση σε τρία πεδία: την οικονομία των περιστασιακών εργασιών (gig economy), την πολιτιστική παραγωγή και την πολιτική δραστηριότητα. Ιδιαίτερα σημαντικό από την οπτική του εργατικού ελέγχου είναι το κεφάλαιο «Gaming the Boss», το οποίο επικεντρώνεται στις ατομικές και συλλογικές πρακτικές που αναπτύσσουν οι εργαζόμενοι στις πλατφόρμες απέναντι στην αλγοριθμική διαχείριση, από τους οδηγούς της Uber και της Lyft μέχρι τους διανομείς που εργάζονται για πλατφόρμες διανομής φαγητού όπως η Deliveroo. Η επιτόπια έρευνα και οι συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν στην Ινδία, την Κίνα, το Μεξικό, την Ιταλία και την Ισπανία δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι αναπτύσσουν διάφορες τακτικές για να κατανοήσουν τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων, να αξιοποιήσουν τα κενά του συστήματος προκειμένου να βελτιώσουν το εισόδημα και τις συνθήκες εργασίας τους και να ανταλλάξουν πληροφορίες μεταξύ τους.
Αυτές οι καθημερινές πρακτικές δημιουργούν επίσης σχέσεις μέσα από τις οποίες μπορούν να αναπτυχθούν η αλληλοβοήθεια, η αλληλεγγύη και η συλλογική οργάνωση. Στο παράδειγμα του Stefano, ενός διανομέα της Deliveroo που παρουσιάζεται στην αρχή του βιβλίου, ο εργαζόμενος αρχίζει να κατανοεί τις επιπτώσεις των αλγοριθμικών αξιολογήσεων και της κατανομής των βαρδιών στις συνθήκες εργασίας του μέσω μιας ομάδας WhatsApp που έχει δημιουργηθεί με άλλους διανομείς. Οι εργαζόμενοι χρησιμοποιούν την ομάδα για να μοιράζονται τις γνώσεις τους σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του αλγορίθμου και να μαθαίνουν ο ένας από τον άλλο τακτικές για την παράκαμψη του ελέγχου του. Έτσι, τα ψηφιακά εργαλεία επικοινωνίας μπορούν να μετατραπούν σε υποδομή όχι μόνο για τη διαχείριση των εργαζομένων από τις πλατφόρμες, αλλά και για την ανταλλαγή πληροφοριών και την οικοδόμηση αλληλεγγύης μεταξύ των εργαζομένων.
Οι Bonini και Treré προσεγγίζουν αυτές τις πρακτικές ως καθημερινές μορφές αλγοριθμικής αντίστασης. Δεν περιορίζουν την αντίσταση στις ανοιχτές απεργίες, τις διαμαρτυρίες ή την οργανωμένη πολιτική δράση, αλλά συμπεριλαμβάνουν επίσης πιο αφανείς και καθημερινές πρακτικές που αποσκοπούν στον περιορισμό των επιπτώσεων των αλγορίθμων, στην τροποποίηση της λειτουργίας τους ή στη χρήση αλγοριθμικών συστημάτων για διαφορετικούς σκοπούς. Από αυτή την οπτική, οι αλγόριθμοι μπορούν να αποτελούν τόσο μηχανισμούς εξουσίας στους οποίους εκδηλώνεται αντίσταση όσο και, υπό ορισμένες συνθήκες, εργαλεία που μπορούν να οικειοποιηθούν οι άνθρωποι για να αντισταθούν: σύμφωνα με τη διάκριση των συγγραφέων, η αντίσταση στους αλγορίθμους και η αντίσταση μέσω των αλγορίθμων πρέπει να εξετάζονται από κοινού.
Από αυτή την άποψη, το Algorithms of Resistance αποτελεί σημαντική πηγή για την κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στον αλγοριθμικό έλεγχο της ψηφιακής εργασίας και στις καθημερινές πρακτικές αντίστασης, αλληλεγγύης και συλλογικής οργάνωσης των εργαζομένων. Χωρίς να παραβλέπει τον αδιαφανή και έντονα ασύμμετρο χαρακτήρα της ισχύος των πλατφορμών, το βιβλίο δείχνει ότι αυτή η ισχύς δεν λειτουργεί ποτέ εντελώς χωρίς τριβές. Η διαδικασία που εκτείνεται από τις μικρής κλίμακας πρακτικές μέσω των οποίων οι εργαζόμενοι στις πλατφόρμες κατανοούν και επιχειρούν να επηρεάσουν τους αλγορίθμους έως τις μορφές συλλογικής δράσης προσφέρει μια σημαντική βάση για τη συζήτηση των συνθηκών υπό τις οποίες μπορούν να αναδυθούν η δράση των εργαζομένων και οι δυνατότητες δημοκρατικού ελέγχου στα ψηφιακά περιβάλλοντα εργασίας.