Çağatay Edgücan Şahin (επιμ.), 21. Yüzyıl Türkiye’sinde Tarım ve Kooperatifler: Teori, Pratik, Vizyon, Κωνσταντινούπολη: NotaBene Yayınları, 2021, 256 σελ. ISBN: 978-605-260-312-3.
Το 21. Yüzyıl Türkiye’sinde Tarım ve Kooperatifler, σε επιμέλεια του Çağatay Edgücan Şahin, είναι ένα συλλογικό έργο που εξετάζει τα σύγχρονα προβλήματα της γεωργίας στην Τουρκία και τις δυνατότητες που προσφέρει το συνεταιριστικό κίνημα ως απάντηση σε αυτά, μέσα από τις ιστορικές, οικονομικές και κοινωνικές τους διαστάσεις. Ξεκινώντας από ζητήματα όπως το αυξανόμενο κόστος της αγροτικής παραγωγής, η υπερχρέωση των αγροτών, οι σχέσεις διαμεσολάβησης, η πίεση των εισαγωγών, οι ιδιωτικοποιήσεις, η κλιματική αλλαγή και η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, το βιβλίο εξετάζει τις δυνατότητες που μπορούν να δημιουργήσουν οι αλληλέγγυες και συλλογικές μορφές οργάνωσης απέναντι σε ένα μοντέλο παραγωγής που βασίζεται στην επιχειρηματικοποίηση.
Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα του βιβλίου είναι κατά πόσο το συνεταιριστικό κίνημα αποτελεί μια ουτοπική μορφή οργάνωσης που έχει κληρονομηθεί από το παρελθόν ή μια ρεαλιστική πολιτική για το μέλλον, ικανή να απαντήσει στα σημερινά προβλήματα της γεωργίας στην Τουρκία. Στο πλαίσιο αυτό, οι συνεταιρισμοί δεν αντιμετωπίζονται μόνο ως επιχειρήσεις που προστατεύουν τα οικονομικά συμφέροντα των παραγωγών, αλλά ως δομές μέσω των οποίων οι σχέσεις παραγωγής και διανομής μπορούν να αναδιοργανωθούν στη βάση της αλληλεγγύης. Παράλληλα, η μελέτη δεν θεωρεί το συνεταιριστικό κίνημα λύση από μόνο του· επισημαίνει ότι οι σχέσεις με το κράτος, την αγορά και το κεφάλαιο, οι μορφές οργάνωσης και η συμμετοχή των παραγωγών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων καθορίζουν τον χαρακτήρα των συνεταιρισμών.
Ο συλλογικός τόμος εξετάζει την ιστορική εξέλιξη του αγροτικού συνεταιριστικού κινήματος στην Τουρκία μέσα από συγκεκριμένα προϊόντα, θεσμούς και περιφερειακές εμπειρίες. Μετά την παρουσίαση της ιστορικής εξέλιξης του συνεταιριστικού κινήματος στην Τουρκία και στον κόσμο, το βιβλίο εξετάζει τους συνεταιρισμούς παραγωγών νέας γενιάς στην παραγωγή τσαγιού, την Pankobirlik και τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης στην παραγωγή ζαχαρότευτλων, τη Fiskobirlik και τις ταξικές σχέσεις στην παραγωγή φουντουκιών, καθώς και την παραγωγή βαμβακιού, ελιάς, σταφυλιών και σύκων μέσα από την εμπειρία της TARİŞ. Με αυτόν τον τρόπο καθίσταται δυνατή η συγκριτική εξέταση των μετασχηματισμών που γνώρισαν οι αγροτικοί συνεταιρισμοί σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους σε σχέση με τις κρατικές πολιτικές, τις σχέσεις της αγοράς και τις ανάγκες των παραγωγών.
Ένα από τα σημαντικά πεδία συζήτησης του βιβλίου είναι η σχέση μεταξύ των νέων αναζητήσεων στο συνεταιριστικό κίνημα και των αλληλέγγυων οικονομιών. Πρωτοβουλίες όπως ο Συνεταιρισμός Τσαγιού Hopa και η Özçay αξιολογούνται ως νέες μορφές οργάνωσης των παραγωγών που διαφοροποιούνται από το παραδοσιακό συνεταιριστικό μοντέλο, ενώ ο Αγροτικός Αναπτυξιακός Συνεταιρισμός Ovacık εξετάζεται από την οπτική της αλληλέγγυας οικονομίας. Μέσα από την εμπειρία του Ovacık συζητούνται οι συλλογικές σχέσεις παραγωγής και διανομής, οι πολιτικές για την εργασία, οι σχέσεις μεταξύ τοπικής αυτοδιοίκησης και συνεταιρισμών και η αυτονομία απέναντι στην αγορά και τους δημόσιους θεσμούς. Η μελέτη για τους αρδευτικούς συνεταιρισμούς στην Edirne, από την άλλη πλευρά, εξετάζει τον ρόλο των συνεταιρισμών στην οργάνωση των υποδομών της αγροτικής παραγωγής και τα διοικητικά προβλήματα αυτών των οργανώσεων.
Το 21. Yüzyıl Türkiye’sinde Tarım ve Kooperatifler είναι ένα έργο που, ενώ εξετάζει τις δυνατότητες των συνεταιρισμών, αναδεικνύει παράλληλα τους περιορισμούς και τις αντιφάσεις τους μέσα στις σχέσεις τους με την αγορά και το κράτος. Οι διαδικασίες ιδιωτικοποίησης, οι νεοφιλελεύθερες αγροτικές πολιτικές, η αυξανόμενη επιρροή των επιχειρήσεων στην αγροτική παραγωγή, οι δομές διοίκησης των συνεταιρισμών και η οργανωτική ικανότητα των παραγωγών εξετάζονται σε διαφορετικά κεφάλαια. Αντί να προσεγγίζει τους συνεταιρισμούς αποκλειστικά με βάση τη νομική τους μορφή, αυτή η οπτική φέρνει στο προσκήνιο τα ερωτήματα ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις, πώς οργανώνονται οι διαδικασίες παραγωγής και διανομής και σε ποιον βαθμό οι οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις που προκύπτουν βασίζονται στην αλληλεγγύη.
Από αυτή την άποψη, το βιβλίο είναι ένα ολοκληρωμένο έργο αναφοράς που εξετάζει από κοινού την ιστορία του αγροτικού συνεταιριστικού κινήματος στην Τουρκία, τις σύγχρονες κρίσεις του και την αναζήτηση εναλλακτικών μορφών οργάνωσης. Παρότι δεν επικεντρώνεται άμεσα στο ίδιο πεδίο με τις συζητήσεις για τον εργατικό έλεγχο και την αυτοδιαχείριση, παρουσιάζει σημαντικά σημεία τομής με αυτές μέσα από ζητήματα όπως η συλλογική δυνατότητα των παραγωγών να έχουν λόγο και εξουσία λήψης αποφάσεων στις οικονομικές διαδικασίες, οι αλληλέγγυες μορφές παραγωγής και διανομής, η δημοκρατία στο εσωτερικό των συνεταιρισμών και η εναλλακτική οικονομική οργάνωση. Ειδικότερα, οι μελέτες για το Ovacık και τους συνεταιρισμούς παραγωγών νέας γενιάς καθιστούν το βιβλίο σημαντική πηγή για την αξιολόγηση των σύγχρονων δυνατοτήτων των αλληλέγγυων οικονομιών και του δημοκρατικού συνεταιριστικού κινήματος στην Τουρκία.