F. Serkan Öngel και Uygar Dursun Yıldırım (επιμ.), Krize Karşı Kooperatifler: Deneyimler, Tartışmalar, Alternatifler, Κωνσταντινούπολη: NotaBene Yayınları, 2019, 384 σελ. ISBN: 978-605-260-216-4.
Το Krize Karşı Kooperatifler, σε επιμέλεια των F. Serkan Öngel και Uygar Dursun Yıldırım, είναι ένας διεπιστημονικός συλλογικός τόμος που εξετάζει τους συνεταιρισμούς στο πλαίσιο των οικονομικών κρίσεων, της αλληλεγγύης, της συλλογικής οργάνωσης και των εναλλακτικών οικονομικών σχέσεων. Το βιβλίο προσεγγίζει τους συνεταιρισμούς όχι απλώς ως μια συγκεκριμένη μορφή επιχείρησης ή ιδιοκτησίας, αλλά ως εμπειρίες συλλογικής οργάνωσης που αναπτύσσονται ως απάντηση στα κοινωνικά προβλήματα που δημιουργούν οι σχέσεις της αγοράς και οι οικονομικές κρίσεις. Εξετάζοντας τις ιστορικές και σύγχρονες εμπειρίες στην Τουρκία παράλληλα με τις διεθνείς εξελίξεις, επιδιώκει να αξιολογήσει από διαφορετικές οπτικές τις δυνατότητες και τους περιορισμούς του συνεταιριστικού κινήματος.
Ένα από τα σημεία εκκίνησης του βιβλίου είναι η σχέση μεταξύ της αποδυνάμωσης των συνδικάτων, των συνεταιρισμών και άλλων μορφών συλλογικής οργάνωσης στο πλαίσιο του νεοφιλελεύθερου μετασχηματισμού και της εμβάθυνσης των οικονομικών και κοινωνικών κρίσεων. Οι επιμελητές επισημαίνουν ότι η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του 1970 και μετά, έχει διαβρώσει τις βάσεις της συλλογικής δράσης και της αλληλεγγύης, ενώ τονίζουν ότι σήμερα η οικονομική κρίση συνοδεύεται από κρίσεις στους τομείς των τροφίμων, της οικολογίας και των αστικών υπηρεσιών. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι συνεταιριστικές εμπειρίες που επιδιώκουν την αναδιοργάνωση των διαδικασιών παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης στη βάση της αλληλεγγύης, της συνεργασίας και της οριζόντιας οργάνωσης αποκτούν εκ νέου σημασία.
Ο συλλογικός τόμος εξετάζει, μέσα από ιστορικά και σύγχρονα παραδείγματα, τις σχέσεις που έχει αναπτύξει το συνεταιριστικό κίνημα στην Τουρκία με το κράτος, τις τοπικές διοικήσεις και τα συνδικάτα. Οι σχέσεις μεταξύ δήμων και συνεταιρισμών και η αναζήτηση εναλλακτικών μορφών δημόσιας οργάνωσης εξετάζονται μέσα από εμπειρίες όπως εκείνες του Μητροπολιτικού Δήμου της İzmir και του Γαλακτοκομικού Συνεταιρισμού της Tire, καθώς και του Δήμου Ovacık και του Αγροτικού Αναπτυξιακού Συνεταιρισμού Ovacık. Παράλληλα, ο αγροτικός συνεταιρισμός και η περίπτωση της Fiskobirlik συζητούνται στο πλαίσιο των κρατικών πολιτικών και του μετασχηματισμού της γεωργίας. Η Kadıköy Kooperatifi, ένας από τους σύγχρονους καταναλωτικούς συνεταιρισμούς, εξετάζεται από την οπτική των αλληλέγγυων σχέσεων παραγωγής και κατανάλωσης, του συστήματος τροφίμων και των νέων οργανωτικών πρακτικών.
Ένας από τους σημαντικούς άξονες του βιβλίου είναι η ιστορική σχέση μεταξύ συνδικάτων και συνεταιρισμών. Οι δραστηριότητες των συνδικάτων στην Τουρκία που δεν περιορίζονταν στους μισθούς και στις συνθήκες εργασίας εξετάζονται μέσα από καταναλωτικούς και στεγαστικούς συνεταιρισμούς, εργατικές αγορές, εγκαταστάσεις εκπαίδευσης και αναψυχής και παραγωγικές πρωτοβουλίες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εμπειρίες του συνδικάτου Türkiye Maden-İş με τα MİTES, MİGSAN και MİPAŞ, οι οποίες αναδεικνύουν τις προσπάθειες του εργατικού κινήματος να δημιουργήσει εναλλακτικούς θεσμούς στους τομείς της παραγωγής και της κατανάλωσης. Ο τόμος εξετάζει επίσης την προσέγγιση του «λαϊκού τομέα» (halk sektörü), η οποία συζητήθηκε κατά τη δεκαετία του 1970, καθώς και τις διαφορετικές πολιτικές αξιολογήσεις στο εσωτερικό του συνδικαλιστικού κινήματος, ανοίγοντας έτσι τη συζήτηση για τη σχέση μεταξύ συνεταιρισμού και ευρύτερων σχεδίων κοινωνικού μετασχηματισμού.
Η μελέτη δεν περιορίζεται στην Τουρκία. Η εκ νέου ανάδειξη της σημασίας των συνεταιρισμών σε διεθνές επίπεδο μετά την κρίση του 2008, η θέση τους απέναντι στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση και οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους συνεταιρισμούς αποτελούν επίσης πεδία συζήτησης του βιβλίου. Επιπλέον, η εξέταση ζητημάτων όπως η εταιρική διακυβέρνηση και η θεωρία της αντιπροσώπευσης στους συνεταιρισμούς δείχνει ότι τα δημοκρατικά και αλληλέγγυα χαρακτηριστικά των συνεταιρισμών δεν μπορούν να εξετάζονται ανεξάρτητα από οργανωτικά και διοικητικά προβλήματα. Έτσι, αντί να θεωρεί τους συνεταιρισμούς ως μια αυτόματη λύση απέναντι στις κρίσεις, το βιβλίο διερευνά επίσης τις σχέσεις τους με την αγορά, το κράτος και τις θεσμικές δομές μέσα στις οποίες λειτουργούν.
Το Krize Karşı Kooperatifler είναι ένα σημαντικό συλλογικό έργο που εξετάζει το συνεταιριστικό κίνημα στην Τουρκία σε συνάρτηση με τις συζητήσεις για την αλληλέγγυα οικονομία, το συνδικαλιστικό κίνημα, τις τοπικές διοικήσεις, τις εναλλακτικές μορφές δημόσιας οργάνωσης και τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Από την οπτική του εργατικού ελέγχου και της αυτοδιαχείρισης, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι εμπειρίες των σχέσεων μεταξύ συνδικάτων και συνεταιρισμών, οι συλλογικοί θεσμοί που δημιούργησαν οι εργαζόμενοι στους τομείς της παραγωγής και της κατανάλωσης και τα ζητήματα δημοκρατικής διοίκησης. Παράλληλα, το βιβλίο δεν περιορίζει το συνεταιριστικό κίνημα αποκλειστικά στην εργατική αυτοδιαχείριση, αλλά καλύπτει ένα ευρύτερο πεδίο, από τους αγροτικούς και καταναλωτικούς συνεταιρισμούς έως τις σχέσεις δήμων και συνεταιρισμών και τις διεθνείς πολιτικές για τους συνεταιρισμούς. Από αυτή την άποψη, το έργο αποτελεί μια ολοκληρωμένη πηγή αναφοράς για την από κοινού εξέταση των ιστορικών εμπειριών των συνεταιρισμών στην Τουρκία και των εναλλακτικών αναζητήσεων που έχουν επανεμφανιστεί σήμερα.