Sami Güven, Endüstriyel İşçi Kooperatifleri: Kuramı ve Sosyal Politikası, Bursa: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayını, 1993, 159 σελ. ISBN: 975-498-078-0.
Το έργο του Sami Güven Endüstriyel İşçi Kooperatifleri: Kuramı ve Sosyal Politikası αποτελεί μια ολοκληρωμένη μελέτη των εργατικών παραγωγικών συνεταιρισμών από τη σκοπιά της οικονομικής δημοκρατίας, της δημοκρατίας στον χώρο εργασίας και των εναλλακτικών μορφών οργάνωσης των επιχειρήσεων. Εξετάζοντας τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τους εργατικούς συνεταιρισμούς από τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις και τους άλλους τύπους συνεταιρισμών, το βιβλίο αναλύει τις θεωρητικές βάσεις, την οικονομική λειτουργία, τα ισχυρά και αδύναμα σημεία και τις εφαρμογές σε διαφορετικές χώρες αυτής της οργανωτικής μορφής, στην οποία οι εργαζόμενοι είναι ταυτόχρονα εργαζόμενοι και μέλη της επιχείρησης.
Το πρώτο μέρος της μελέτης είναι αφιερωμένο στο θεωρητικό πλαίσιο των εργατικών παραγωγικών συνεταιρισμών. Ο Güven εξετάζει τις δυνατότητες των εργατικών συνεταιρισμών να εξαλείψουν την εκμετάλλευση στον χώρο εργασίας, να ενισχύσουν τη δημοκρατία στον χώρο εργασίας, να δημιουργήσουν μια πιο εξισωτική μορφή οργάνωσης και να αυξήσουν την επιρροή των εργαζομένων στη διοίκηση, ενώ παράλληλα εξετάζει και τα προβλήματα που ενδέχεται να αντιμετωπίζουν αυτές οι επιχειρήσεις. Μέσα από ζητήματα όπως η κλίμακα, η κεφαλαιακή διάρθρωση, η διοίκηση, οι συνθήκες της αγοράς και η απασχόληση, αναλύεται η ένταση ανάμεσα στην οικονομική βιωσιμότητα των εργατικών συνεταιρισμών και στους δημοκρατικούς και κοινωνικούς τους στόχους. Για τον λόγο αυτό, αντί να εξιδανικεύει τους εργατικούς συνεταιρισμούς, το βιβλίο επιχειρεί να αξιολογήσει τόσο τις δυνατότητές τους όσο και τους δομικούς περιορισμούς τους.
Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι ότι εντάσσει τους εργατικούς συνεταιρισμούς στις ευρύτερες συζητήσεις για τη βιομηχανική δημοκρατία και τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Ο Güven συγκρίνει διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς το αν οι εργατικοί συνεταιρισμοί πρέπει να θεωρούνται μέσο εκδημοκρατισμού των καπιταλιστικών επιχειρήσεων, μηχανισμός κοινωνικής πολιτικής για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την αντιμετώπιση οικονομικών προβλημάτων ή στοιχείο ενός ευρύτερου κοινωνικού και οικονομικού μετασχηματισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η σχέση ανάμεσα στις πιέσεις που προκύπτουν από τη λειτουργία των εργατικών συνεταιρισμών εντός της αγοράς και στις αρχές της συλλογικής ιδιοκτησίας και της δημοκρατικής διοίκησης αποτελεί μία από τις κεντρικές συζητήσεις της μελέτης.
Το δεύτερο μέρος επικεντρώνεται στην ιστορική εξέλιξη και στις συγκεκριμένες εμπειρίες των εργατικών παραγωγικών συνεταιρισμών σε διάφορες χώρες. Η Γαλλία, η Ιταλία, η Αγγλία και η Ισπανία εξετάζονται λεπτομερώς, ενώ παρουσιάζονται επίσης εμπειρίες από τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες, τη Δανία, την Ελβετία, τη Σουηδία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και ορισμένες χώρες του Τρίτου Κόσμου. Το βιβλίο εξετάζει συγκριτικά όχι μόνο μεμονωμένους συνεταιρισμούς, αλλά και τις δευτεροβάθμιες οργανώσεις τους, τις οικονομικές τους δραστηριότητες, τις σχέσεις τους με το κράτος και τις τοπικές διοικήσεις, τους μηχανισμούς υποστήριξης και τις ιστορικές και θεσμικές συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύχθηκαν. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να αναδείξει τις επιτυχημένες και τις ανεπιτυχείς πλευρές διαφορετικών μοντέλων.
Το τελευταίο μέρος της μελέτης συζητά τις δυνατότητες ανάπτυξης βιομηχανικών εργατικών συνεταιρισμών στην Τουρκία. Ο Güven διερωτάται γιατί οι εργατικοί συνεταιρισμοί δεν κατόρθωσαν να συγκροτήσουν ένα ισχυρό και διαρκές κίνημα στην Τουρκία, ενώ παράλληλα εξετάζει υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν οι εμπειρίες των δυτικών χωρών και προσδιορίζει πιθανούς τομείς στους οποίους θα μπορούσαν να δημιουργηθούν τέτοιου είδους συνεταιρισμοί. Θεωρώντας τις επιχειρήσεις διάσωσης εταιρειών, την ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων και την παροχή τοπικών υπηρεσιών ως πιθανά πεδία εφαρμογής, διερευνά τις δυνατότητες ανάπτυξης των εργατικών συνεταιρισμών μέσα στις ιδιαίτερες οικονομικές, κοινωνικές, διοικητικές και πολιτικές συνθήκες της Τουρκίας.
Το Endüstriyel İşçi Kooperatifleri αποτελεί μία από τις πρώιμες και σημαντικές μελέτες που εξετάζουν, από την οπτική της Τουρκίας, τις σχέσεις μεταξύ εργατικής ιδιοκτησίας, δημοκρατίας στον χώρο εργασίας, συλλογικής διοίκησης και αγοράς. Η ιδιαίτερη προσοχή που δίνει τόσο στις δημοκρατικές δυνατότητες των εργατικών συνεταιρισμών όσο και στους οικονομικούς και οργανωτικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν υπό συνθήκες αγοράς καθιστά το βιβλίο πολύτιμο για τις συζητήσεις γύρω από τον εργατικό έλεγχο και την αυτοδιαχείριση. Αντιμετωπίζοντας τους εργατικούς συνεταιρισμούς όχι απλώς ως ένα επιχειρηματικό μοντέλο, αλλά ως μια πιθανή μορφή βιομηχανικής δημοκρατίας και εναλλακτικών εργασιακών σχέσεων, και συνδέοντας τις διεθνείς εμπειρίες με τις δυνατότητες που υπάρχουν στην Τουρκία, το έργο εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πηγή αναφοράς.