Ricardo Toledo Neder και Flávio Chedid Henriques (επιμ.), Um horizonte de lutas para a autogestão: o trabalho organizado por plataforma digital, Marília/SP: Lutas Anticapital, 2024, 324 σελ. ISBN: 978-65-85404-46-4.
Το Um horizonte de lutas para a autogestão, σε επιμέλεια των Ricardo Toledo Neder και Flávio Chedid Henriques, είναι ένας συλλογικός τόμος που εξετάζει την εργασία που οργανώνεται μέσω ψηφιακών πλατφορμών μέσα από την ένταση ανάμεσα στις μορφές επισφάλειας, ελέγχου και εκμετάλλευσης που δημιουργεί ο καπιταλισμός των πλατφορμών και στις εναλλακτικές που βασίζονται στην αυτοδιαχείριση και την αλληλέγγυα οικονομία. Αποτελούμενο από δεκατρία άρθρα γραμμένα από ερευνητές, ακτιβιστές κοινωνικών κινημάτων και εργαζόμενους σε ψηφιακές πλατφόρμες, το βιβλίο επικεντρώνεται ιδιαίτερα στην εμπειρία της Βραζιλίας, ενώ παράλληλα συνδέεται με τις παγκόσμιες συζητήσεις για την εργασία μέσω πλατφορμών.
Ο πρώτος άξονας του βιβλίου επικεντρώνεται στο πώς ο καπιταλισμός των πλατφορμών αναδιαρθρώνει τις εργασιακές σχέσεις. Εξετάζονται η θέση των ψηφιακών πλατφορμών στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, ο αλγοριθμικός και ψηφιακός έλεγχος, η επισφαλειοποίηση της εργασίας, οι συνθήκες υγείας και εργασίας των εργαζομένων στις πλατφόρμες, ο ρόλος του εργατικού δικαίου και της ρύθμισης, καθώς και οι μορφές συλλογικού αγώνα που αναπτύσσουν οι εργαζόμενοι. Οι κινητοποιήσεις Breques dos Apps των εργαζομένων σε εφαρμογές στη Βραζιλία κατά τη διάρκεια της πανδημίας και οι πρόσφατες πρωτοβουλίες για τη ρύθμιση της εργασίας μέσω πλατφορμών αποτελούν επίσης μέρος αυτής της συζήτησης.
Ο δεύτερος άξονας προχωρά πέρα από την κριτική και θέτει το ερώτημα πώς μπορούν να οικοδομηθούν αυτοδιαχειριζόμενες και αλληλέγγυες εναλλακτικές μέσα στην οικονομία των πλατφορμών. Παρότι το βιβλίο εξετάζει στο πλαίσιο αυτό τον συνεργατισμό των πλατφορμών, δεν περιορίζει το ζήτημα αποκλειστικά στη συνεταιριστική ιδιοκτησία. Η ιδέα μιας «αλληλέγγυας πλατφορμοποίησης», οι σχέσεις μεταξύ συνεργατισμού και αλληλέγγυας οικονομίας και οι τρόποι με τους οποίους οι συλλογικότητες εργαζομένων μπορούν να χρησιμοποιούν τις ψηφιακές τεχνολογίες χωρίς να αναπαράγουν την οργανωτική λογική των μεγάλων εταιρικών πλατφορμών συγκαταλέγονται στα κεντρικά ερωτήματα του βιβλίου.
Μια σημαντική διάσταση αυτής της συζήτησης αφορά το πώς σχεδιάζεται η ίδια η τεχνολογία και ποιος την ελέγχει. Μέσα από παραδείγματα όπως η εμπειρία της EITA, μιας αυτοδιαχειριζόμενης τεχνολογικής συλλογικότητας που εργάζεται στην υπηρεσία των κοινωνικών κινημάτων, η συμμετοχική ανάπτυξη αλγορίθμων δρομολόγησης που ενσωματώνουν αξίες αλληλεγγύης και η Τεχνολογική Μονάδα του Κινήματος Εργαζομένων Χωρίς Στέγη (MTST), εξετάζεται η συνεργασία μεταξύ εργαζομένων που αναπτύσσουν λογισμικό και εργαζομένων στις πλατφόρμες. Με αυτόν τον τρόπο, το βιβλίο θέτει το ζήτημα ότι μια εναλλακτική πλατφόρμα δεν απαιτεί μόνο μια διαφορετική δομή ιδιοκτησίας, αλλά και τον εκδημοκρατισμό των διαδικασιών τεχνολογικής ανάπτυξης και του αλγοριθμικού σχεδιασμού.
Το βιβλίο επίσης αμφισβητεί την ιδέα ότι οι αυτοδιαχειριζόμενες πλατφόρμες πρέπει να «ανταγωνίζονται» τις καπιταλιστικές πλατφόρμες υπό τους ίδιους όρους. Απέναντι στο κεφάλαιο, τα δεδομένα, τις τεχνολογικές υποδομές και την ισχύ στην αγορά που διαθέτουν οι μεγάλες εταιρείες, υποστηρίζει ότι οι συλλογικότητες εργαζομένων δεν πρέπει να αφήνονται μόνες, αλλά ότι χρειάζεται να οικοδομηθούν ευρύτερες σχέσεις αλληλεγγύης μεταξύ συνεταιρισμών, κοινωνικών κινημάτων, συνδικάτων και δημόσιων πολιτικών. Η αυτοδιαχείριση, επομένως, δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ζήτημα εσωτερικής οργάνωσης μεμονωμένων επιχειρήσεων πλατφόρμας, αλλά μέσα από μια προοπτική μετασχηματισμού που συνδέεται με την ευρύτερη θεσμική και κοινωνική υποδομή της αλληλέγγυας οικονομίας.
Υπό αυτή την έννοια, το Um horizonte de lutas para a autogestão αποτελεί ένα σημαντικό σύγχρονο έργο που συνδέει την κριτική του καπιταλισμού των πλατφορμών με τις συζητήσεις για την εργατική αυτοδιαχείριση, τον συνεργατισμό των πλατφορμών, την αλληλέγγυα οικονομία και τη δημοκρατική ανάπτυξη της τεχνολογίας. Αντί να αντιμετωπίζει την ψηφιακή τεχνολογία ως εγγενώς χειραφετητική ή αναπόφευκτα καπιταλιστική, το βιβλίο εξετάζει πώς η ιδιοκτησία, ο σχεδιασμός και η χρήση της τεχνολογίας μπορούν να αναδιοργανωθούν συλλογικά. Έτσι, το κεντρικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν μπορούν να δημιουργηθούν εναλλακτικές στις καπιταλιστικές πλατφόρμες, αλλά αν η ίδια η πλατφορμοποίηση μπορεί να οργανωθεί διαφορετικά υπό τον έλεγχο των εργαζομένων και των κοινωνικών συλλογικοτήτων.