Paul Singer, Introdução à Economia Solidária, Σάο Πάολο: Editora Fundação Perseu Abramo, 2002, 128 σελ. ISBN: 85-86469-51-3.
Το βιβλίο του Paul Singer, Introdução à Economia Solidária, είναι ένα από τα θεμελιώδη έργα που εξετάζουν τις βασικές αρχές και τις ιστορικές καταβολές της αλληλέγγυας οικονομίας, καθώς και μορφές οργάνωσης εναλλακτικές προς την καπιταλιστική επιχείρηση. Ο Singer αντιπαραθέτει στην ανταγωνιστική δομή της καπιταλιστικής οικονομίας, η οποία βασίζεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία του κεφαλαίου και παράγει ανισότητες, μια αλληλέγγυα οικονομία που στηρίζεται στη συλλογική ή κοινή ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, στη συνεργασία, στην ισότητα και στη δημοκρατική λήψη αποφάσεων. Κατά τον Singer, μία από τις βασικές οργανωτικές μορφές της αλληλέγγυας οικονομίας είναι ο παραγωγικός συνεταιρισμός, στον οποίο οι εργαζόμενοι είναι ταυτόχρονα μέλη της επιχείρησης και λαμβάνουν τις αποφάσεις δημοκρατικά.
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία του βιβλίου από την οπτική του Εργατικού Ελέγχου είναι η διάκριση που κάνει ο Singer μεταξύ αυτοδιαχείρισης (autogestão) και ετεροδιαχείρισης (heterogestão). Ενώ στην καπιταλιστική επιχείρηση η διοίκηση οργανώνεται μέσω μιας ιεραρχικής δομής που αποτελείται από διαφορετικά επίπεδα εξουσίας, στην αυτοδιαχειριζόμενη επιχείρηση το ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων είναι η γενική συνέλευση των μελών. Οι διοικούντες και οι αντιπρόσωποι εκλέγονται από τα μέλη και λογοδοτούν σε αυτά. Έτσι, η οικονομική δημοκρατία δεν εμφανίζεται μόνο ως ζήτημα της μορφής ιδιοκτησίας της επιχείρησης, αλλά και ως ζήτημα του ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις και με ποιον τρόπο αυτές λαμβάνονται.
Ωστόσο, ο Singer δεν παρουσιάζει την αυτοδιαχείριση ως ένα μοντέλο που λειτουργεί αυτόματα και χωρίς δυσκολίες. Η αυτοδιαχείριση απαιτεί από τους εργαζόμενους να ενημερώνονται για τα γενικά προβλήματα της επιχείρησης, να συμμετέχουν στις συζητήσεις και να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τις συλλογικές αποφάσεις. Εάν τα μέλη απομακρυνθούν από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, η πληροφόρηση και η πραγματική εξουσία λήψης αποφάσεων μπορούν να συγκεντρωθούν σε μια μικρή ομάδα διοικούντων και ο συνεταιρισμός μπορεί, χωρίς αυτό να γίνεται πλήρως αντιληπτό, να προσεγγίσει ξανά πρακτικές ετεροδιαχείρισης. Για τον Singer, επομένως, ένα από τα σημαντικά επιτεύγματα της αυτοδιαχείρισης δεν είναι μόνο η οικονομική αποτελεσματικότητα, αλλά η ανάπτυξη δημοκρατικών ικανοτήτων και η ανθρώπινη ανάπτυξη μέσω της συμμετοχής.
Το βιβλίο εντάσσει επίσης την αλληλέγγυα οικονομία σε ένα ευρύ ιστορικό πλαίσιο. Ο Singer αναζητά τις καταβολές της στον Robert Owen και στα πρώτα συνεταιριστικά κινήματα του 19ου αιώνα· ερμηνεύει τους παραγωγικούς συνεταιρισμούς που εμφανίστηκαν σε σύνδεση με τους συνδικαλιστικούς αγώνες και τις απεργίες ως προσπάθειες των εργαζομένων όχι απλώς να βελτιώσουν τους μισθούς και τις συνθήκες εργασίας, αλλά να καταργήσουν τη σχέση μισθωτής εργασίας και να την αντικαταστήσουν με την αυτοδιαχείριση. Στη συνέχεια εξετάζει διαφορετικές μορφές αλληλέγγυας οικονομίας, από τους καταναλωτικούς και πιστωτικούς συνεταιρισμούς και τους συνεταιρισμούς αγορών και πωλήσεων έως τους παραγωγικούς συνεταιρισμούς και την εμπειρία του Mondragón.
Ο Singer συνδέει την αναβίωση της αλληλέγγυας οικονομίας στα τέλη του 20ού αιώνα με την ανεργία, τις χρεοκοπίες επιχειρήσεων και τον νεοφιλελεύθερο μετασχηματισμό. Μεταξύ των χαρακτηριστικών που διακρίνουν αυτόν τον «νέο συνεργατισμό» από ορισμένες παλαιότερες συνεταιριστικές μορφές συγκαταλέγονται η έμφαση στη δημοκρατία και την ισότητα, η αυτοδιαχείριση και η απόρριψη της μισθωτής εργασίας. Στη Βραζιλία, η μετατροπή επιχειρήσεων σε κρίση σε συνεταιρισμούς από τους ίδιους τους εργαζομένους τους, οι συνεταιρισμοί του MST, το Catende, οι πανεπιστημιακές θερμοκοιτίδες συνεταιρισμών και διάφορα δίκτυα υποστήριξης της αλληλέγγυας οικονομίας αποτελούν ορισμένα παραδείγματα αυτής της αναβίωσης.
Από αυτή την άποψη, το Introdução à Economia Solidária είναι μια σημαντική πηγή για να σκεφτούμε την αλληλέγγυα οικονομία όχι απλώς ως συνεταιρισμό ή ως εργαλείο καταπολέμησης της φτώχειας, αλλά ως μια δημοκρατική και αυτοδιαχειριζόμενη μορφή οικονομικής οργάνωσης απέναντι στην ιεραρχική οργάνωση της καπιταλιστικής επιχείρησης. Στην προσέγγιση του Singer, η ανάπτυξη της αλληλέγγυας οικονομίας δεν εξαρτάται μόνο από την επιτυχία μεμονωμένων συνεταιρισμών, αλλά και από τα δίκτυα που αυτοί δημιουργούν μεταξύ τους, από τους υποστηρικτικούς θεσμούς, τις δημόσιες πολιτικές και την ευρύτερη διάδοση των αρχών της αλληλεγγύης, της ισότητας και της δημοκρατίας στις καθημερινές οικονομικές σχέσεις.