Dario Azzellini (επιμ.), An Alternative Labour History: Worker Control and Workplace Democracy, Λονδίνο: Zed Books, 2015, 352 σελ. ISBN: 978-1-78360-154-7.
Σε επιμέλεια του Dario Azzellini, το An Alternative Labour History: Worker Control and Workplace Democracy εξετάζει τον εργατικό έλεγχο και τη δημοκρατία στους χώρους εργασίας μέσα από μια παράδοση αγώνων που έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό στο περιθώριο της κυρίαρχης ιστορίας της εργασίας. Το βιβλίο προσεγγίζει την ιστορία των εργατικών κινημάτων όχι μόνο μέσα από τα πολιτικά κόμματα, τα μεγάλα συνδικάτα και τις θεσμοποιημένες οργανώσεις, αλλά τοποθετεί στο επίκεντρο τις αυτόνομες μορφές οργάνωσης και αγώνα μέσω των οποίων οι εργαζόμενοι επιδίωξαν να ασκήσουν άμεσο έλεγχο στην παραγωγή και στους χώρους εργασίας.
Ένα από τα βασικά σημεία αφετηρίας του βιβλίου είναι ότι ο εργατικός έλεγχος δεν ανήκει σε μία μόνο ιστορική περίοδο ούτε σε μία συγκεκριμένη πολιτική παράδοση. Ακολουθώντας μια διαδρομή από την Παρισινή Κομμούνα, τον συμβουλιακό κομμουνισμό και τον αναρχοσυνδικαλισμό μέχρι τον ιταλικό εργατισμό (operaismo) και άλλα ριζοσπαστικά ρεύματα, ο τόμος συγκεντρώνει εμπειρίες στις οποίες οι εργαζόμενοι ανέπτυξαν συλλογική εξουσία λήψης αποφάσεων πάνω στην εργασία και την παραγωγή μέσω συμβουλίων, συνελεύσεων, εργοστασιακών επιτροπών και άλλων μορφών οργάνωσης από τα κάτω. Υπό αυτή την έννοια, ο εργατικός έλεγχος δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως μια μεταβατική μορφή διαχείρισης που θα μπορούσε να εμφανιστεί κατά τη μετάβαση στον σοσιαλισμό, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης αναζήτησης εκδημοκρατισμού και κοινωνικού μετασχηματισμού που βασίζεται στις ίδιες τις συλλογικές ικανότητες των εργαζομένων.
Το ιστορικό και γεωγραφικό εύρος του τόμου είναι μεγάλο. Τη θεωρητική συζήτηση του Alex Demirović για τη συμβουλιακή δημοκρατία ακολουθούν η μελέτη του Dario Azzellini για τη σύγχρονη κρίση και τον εργατικό έλεγχο και το κεφάλαιο της Elise Danielle Thorburn για τις εργατικές συνελεύσεις. Οι επόμενες συμβολές εξετάζουν την Αυστριακή Επανάσταση του 1918–1919 και την αυτονομία της εργατικής τάξης, τα cordones industriales κατά την κυβέρνηση Allende στη Χιλή, τον εργατικό έλεγχο στην Ιαπωνία, τις εργοστασιακές επιτροπές στη Βραζιλία, τους αγώνες για αυτοδιαχείριση στο Μεξικό, τις επιχειρήσεις που ανακτήθηκαν από τους εργαζομένους τους στην Ουρουγουάη και τα αυτοδιαχειριζόμενα κοινά στη σύγχρονη Ελλάδα. Έτσι, εμπειρίες που εμφανίστηκαν σε πολύ διαφορετικές περιόδους και συνθήκες εντάσσονται σε ένα συγκριτικό πλαίσιο χωρίς να ανάγονται σε ένα ενιαίο μοντέλο.
Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και η εκ νέου ανάδειξη των καταλήψεων χώρων εργασίας και των πρωτοβουλιών εργατικού ελέγχου αποτελούν ένα ακόμη σημαντικό σημείο αφετηρίας του βιβλίου. Το κεφάλαιο του Azzellini, «Contemporary Crisis and Workers’ Control», εξετάζει τους αγώνες που ανέπτυξαν εργαζόμενοι επιδιώκοντας να διατηρήσουν την παραγωγή σε χώρους εργασίας που απειλούνταν με κλείσιμο ή εκκαθάριση. Παράλληλα με τη Republic Windows and Doors στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις εμπειρίες κατάληψης και αυτοδιαχείρισης στην Ελλάδα, περιπτώσεις από χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Αίγυπτος και η Τουρκία δείχνουν ότι ο εργατικός έλεγχος δεν αποτελεί απλώς ένα φαινόμενο που ανήκει στις επαναστατικές περιόδους του παρελθόντος, αλλά μπορεί να επανεμφανιστεί σε συνθήκες καπιταλιστικής κρίσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, το βιβλίο δημιουργεί επίσης μια άμεση σύνδεση με τις εμπειρίες εργατικής αυτοδιαχείρισης στην Τουρκία. Το κεφάλαιο του Azzellini για τους σύγχρονους αγώνες εργατικού ελέγχου εξετάζει την κατάληψη του εργοστασίου και την εμπειρία αυτοδιαχείρισης των εργαζομένων της Kazova Tekstil. Η τοποθέτηση της Kazova δίπλα σε διεθνείς περιπτώσεις επιτρέπει να κατανοήσουμε τους αγώνες για εργατικό έλεγχο και αυτοδιαχείριση στην Τουρκία όχι απλώς ως μια τοπική εμπειρία, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου διεθνούς κύματος αγώνων γύρω από την οικονομική κρίση, την κατάληψη χώρων εργασίας, την επανεκκίνηση της παραγωγής και τις προσπάθειες των εργαζομένων να δημιουργήσουν συλλογικές μορφές διαχείρισης.
Το An Alternative Labour History προσφέρει επίσης ένα σημαντικό πλαίσιο για να σκεφτούμε τη διάκριση μεταξύ εργατικού ελέγχου και συμμετοχής των εργαζομένων. Οι εμπειρίες που αναδεικνύονται στον τόμο αφορούν κάτι περισσότερο από την περιορισμένη συμμετοχή των εργαζομένων στις υπάρχουσες διοικητικές δομές: θέτουν επίσης ερωτήματα σχετικά με το πώς οργανώνεται η παραγωγή, ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις και μέσω ποιων μηχανισμών, καθώς και με το πώς μπορούν να μετασχηματιστούν οι ιεραρχικές σχέσεις μέσα στους χώρους εργασίας. Τα συμβούλια, οι εργατικές συνελεύσεις και οι πρακτικές αυτοδιαχείρισης προσεγγίζονται επομένως όχι απλώς ως μορφές οικονομικής διαχείρισης, αλλά ως πολιτικά εγχειρήματα που δοκιμάζουν τις δυνατότητες άμεσης και συμμετοχικής δημοκρατίας στους χώρους εργασίας.
Από αυτή την οπτική, το An Alternative Labour History αποτελεί μια σημαντική συλλογική έκδοση που προτείνει μια επανεξέταση της ιστορίας της εργασίας μέσα από τις προσπάθειες των εργαζομένων να αυτοοργανωθούν, να αποκτήσουν έλεγχο πάνω στην παραγωγή και να εκδημοκρατίσουν τους χώρους εργασίας. Οι εμπειρίες από διαφορετικές ιστορικές περιόδους και γεωγραφικά πλαίσια δείχνουν ότι ο εργατικός έλεγχος δεν μπορεί να περιοριστεί ούτε σε μία μοναδική οργανωτική μορφή ούτε αποκλειστικά σε στιγμές επαναστατικής κρίσης. Μία από τις σημαντικότερες συμβολές του βιβλίου είναι ότι καθιστά ορατές εμπειρίες που συχνά επισκιάζονται από τις κυρίαρχες αφηγήσεις της ιστορίας της εργασίας, επιτρέποντας να εξεταστούν από κοινού οι ιστορικές συνέχειες του εργατικού ελέγχου, της δημοκρατίας στους χώρους εργασίας και της αυτοδιαχείρισης, καθώς και οι δυνατότητες και τα όρια που συναντούν υπό διαφορετικές συνθήκες.