Andrés Ruggeri, ¿Qué son las empresas recuperadas? Autogestión de la clase trabajadora, Buenos Aires: Ediciones Continente, 2014, 128 σελ.
Το βιβλίο του Andrés Ruggeri ¿Qué son las empresas recuperadas? Autogestión de la clase trabajadora (Τι είναι οι ανακτημένες επιχειρήσεις; Αυτοδιαχείριση της εργατικής τάξης) εξετάζει τις επιχειρήσεις που ανακτήθηκαν από τους εργαζομένους τους (Empresas Recuperadas por sus Trabajadores – ERT), οι οποίες απέκτησαν ιδιαίτερη ορατότητα στην Αργεντινή κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2001, εστιάζοντας στην ιστορική τους εξέλιξη, στις μορφές οργάνωσής τους και στα προβλήματα που αντιμετωπίζει η εργατική αυτοδιαχείριση.
Σύμφωνα με τον Ruggeri, οι ERT δεν αποτελούν ένα παροδικό φαινόμενο περιορισμένο στις εξαιρετικές συνθήκες της κρίσης του 2001. Η ανάκτηση επιχειρήσεων από τους εργαζομένους είχε αρχίσει πριν από την κρίση και συνεχίστηκε μετά το 2001, εξελισσόμενη σε ένα διαρκές κίνημα. Την περίοδο που εκδόθηκε το βιβλίο, υπήρχαν στην Αργεντινή περισσότερες από 300 ERT, στις οποίες συμμετείχαν χιλιάδες εργαζόμενοι.
Μία από τις βασικές συμβολές του βιβλίου είναι ότι ορίζει την ανακτημένη επιχείρηση όχι ως μια συγκεκριμένη νομική ή ιδιοκτησιακή μορφή, αλλά ως μια διαδικασία. Αντιμέτωποι με το κλείσιμο, την απογύμνωση από τα περιουσιακά της στοιχεία ή την εγκατάλειψη μιας επιχείρησης που προηγουμένως λειτουργούσε υπό καπιταλιστική διεύθυνση, οι εργαζόμενοι αγωνίζονται για να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας τους, ανακτούν την επιχείρηση και επανεκκινούν την παραγωγή υπό συλλογική διαχείριση. Για τον λόγο αυτό, μια ERT δεν ταυτίζεται με έναν συνεταιρισμό. Παρόλο που η μεγάλη πλειονότητα των ERT λαμβάνει τη μορφή εργατικών συνεταιρισμών, αυτό που τις διακρίνει δεν είναι η νομική τους μορφή, αλλά η διαδικασία μέσω της οποίας μια καπιταλιστική επιχείρηση περνά στη συλλογική διαχείριση των εργαζομένων ως αποτέλεσμα του εργατικού αγώνα. Αντίστοιχα, η νομική ιδιοκτησία της επιχείρησης και ο πραγματικός έλεγχος των εργαζομένων πάνω στην παραγωγή δεν συμπίπτουν πάντοτε.
Ο Ruggeri τοποθετεί την εμφάνιση των ERT στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης αναδιάρθρωσης, της αποβιομηχάνισης, της μαζικής ανεργίας και της συστηματικής απογύμνωσης των επιχειρήσεων από τους ιδιοκτήτες τους (vaciamiento) στην Αργεντινή. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εργαζόμενοι δεν καταλαμβάνουν εξαρχής τα εργοστάσια με στόχο τη δημιουργία ενός αντικαπιταλιστικού εγχειρήματος ή ενός μοντέλου αυτοδιαχείρισης. Ο άμεσος στόχος τους είναι πολύ πιο συγκεκριμένος: να μη χάσουν τις θέσεις εργασίας τους. Η αυτοδιαχείριση αναδύεται μέσα από αυτόν τον αμυντικό αγώνα και μετατρέπεται σε μια πρακτική την οποία οι εργαζόμενοι μαθαίνουν μέσα από την ίδια τη διαδικασία.
Ωστόσο, η ανάκτηση μιας επιχείρησης δεν σηματοδοτεί το τέλος του αγώνα. Οι εργαζόμενοι συχνά αναλαμβάνουν επιχειρήσεις απογυμνωμένες από κεφάλαιο, επιβαρυμένες με χρέη, με παλαιωμένο μηχανολογικό εξοπλισμό και αποδυναμωμένες σχέσεις με την αγορά. Η αβεβαιότητα σχετικά με τη νομική ιδιοκτησία, η πρόσβαση σε πιστώσεις και κεφάλαιο κίνησης, η τεχνολογία, η κοινωνική ασφάλιση και οι σχέσεις με την αγορά συγκαταλέγονται στα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η αυτοδιαχείριση. Έτσι αναδεικνύεται ένα από τα κεντρικά ερωτήματα του βιβλίου: Υπό ποιες συνθήκες μπορεί να είναι βιώσιμη η εργατική αυτοδιαχείριση μέσα σε μια καπιταλιστική αγορά;
Ο Ruggeri, επομένως, ούτε εξιδανικεύει τις ανακτημένες επιχειρήσεις ως τέλειες «νησίδες αυτοδιαχείρισης» έξω από τον καπιταλισμό ούτε τις ανάγει σε συνηθισμένους συνεταιρισμούς. Το βιβλίο εξετάζει διαφορετικές διαστάσεις της εμπειρίας των ERT, από τον συνεταιρισμό και την αλληλέγγυα οικονομία έως το εργατικό κίνημα· από τις διαδικασίες κατάληψης και αντίστασης έως τα ζητήματα της ιδιοκτησίας και του κεφαλαίου· και από τις συζητήσεις γύρω από την αγορά και την «αυτοεκμετάλλευση» έως τη δημοκρατία στον χώρο εργασίας, την τεχνολογία και τις σχέσεις με το κράτος. Οι ERT αποτελούν έτσι ένα συγκεκριμένο πεδίο για την εξέταση των δυνατοτήτων και των ορίων της αναδιοργάνωσης, από τους ίδιους τους εργαζομένους, των σχέσεων εργασίας, ιδιοκτησίας, παραγωγής και διαχείρισης.
Η υλική παραγωγή του ίδιου του βιβλίου αντανακλά επίσης το αντικείμενό του. Οι εσωτερικές του σελίδες τυπώθηκαν στη Chilavert Artes Gráficas, μια επιχείρηση που ανακτήθηκε και αυτοδιαχειρίζεται από τους εργαζομένους της, ενώ διαφορετικοί εργατικοί συνεταιρισμοί και ανακτημένες επιχειρήσεις συμμετείχαν επίσης στην εκτύπωση του εξωφύλλου, στη στοιχειοθεσία και στη βιβλιοδεσία. Έτσι, ένα βιβλίο αφιερωμένο στην εργατική αυτοδιαχείριση αποτελεί ταυτόχρονα προϊόν ενός παραγωγικού δικτύου επιχειρήσεων που αυτοδιαχειρίζονται οι εργαζόμενοί τους.