Ορισμός
Η εργατική αυτοδιαχείριση είναι ένα μοντέλο παραγωγής και οργάνωσης στο οποίο η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και η διοίκηση της επιχείρησης ανήκουν πλήρως στους εργαζομένους και οι αποφάσεις λαμβάνονται συλλογικά και δημοκρατικά.
Πεδίο
Η εργατική αυτοδιαχείριση δεν περιορίζεται μόνο στην παρέμβαση στη διαδικασία παραγωγής· καλύπτει το σύνολο της λειτουργίας της επιχείρησης. Ο προγραμματισμός της παραγωγής, οι επενδυτικές αποφάσεις, η κατανομή του εισοδήματος, οι συνθήκες εργασίας και οι διαδικασίες διοίκησης βασίζονται άμεσα στις συλλογικές αποφάσεις των εργαζομένων. Στο πλαίσιο αυτό, οι εργαζόμενοι δεν είναι απλώς φορείς εργασιακής δύναμης, αλλά υποκείμενα που είναι ταυτόχρονα ιδιοκτήτες και διαχειριστές της επιχείρησης.
Διάκριση
Η εργατική αυτοδιαχείριση διακρίνεται από τη συμμετοχή των εργαζομένων και τον εργατικό έλεγχο ως εξής:
Η συμμετοχή των εργαζομένων αναφέρεται στη συμμετοχή τους στη διοίκηση της επιχείρησης σε συγκεκριμένο και περιορισμένο βαθμό.
Ο εργατικός έλεγχος αναφέρεται στην παρέμβαση των εργαζομένων στη διαδικασία παραγωγής και στις διοικητικές αποφάσεις μέσω διαφόρων μηχανισμών.
Η εργατική αυτοδιαχείριση υπερβαίνει αυτές τις δύο μορφές και αναφέρεται σε μια κατάσταση όπου η ιδιοκτησία και η διοίκηση ανήκουν πλήρως στους εργαζομένους.
Ιστορικό παράδειγμα
Οι εμπειρίες εργατικής αυτοδιαχείρισης έχουν εμφανιστεί με διαφορετικές μορφές σε διάφορες περιόδους και γεωγραφικές περιοχές. Τον 20ό αιώνα, το μοντέλο αυτοδιαχείρισης στη Γιουγκοσλαβία αποτελεί ένα παράδειγμα θεσμοθετημένο σε επίπεδο κράτους. Αντίθετα, οι εμπειρίες κολεκτιβοποίησης που αναδύθηκαν κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου (1936–39), ιδιαίτερα στην Καταλονία, παραπέμπουν σε πιο «από τα κάτω» πρακτικές αυτοδιαχείρισης. Στη δεκαετία του 1970, η εμπειρία εργατικής αυτοδιαχείρισης στο εργοστάσιο ρολογιών Lip στη Γαλλία αποτελεί ένα σημαντικό παράδειγμα σε επίπεδο μεμονωμένης επιχείρησης. Σήμερα, το κίνημα των empresas recuperadas (επιχειρήσεις που ανακτήθηκαν από τους εργαζομένους) στην Αργεντινή συγκαταλέγεται στα σύγχρονα και ευρέως διαδεδομένα παραδείγματα εργατικής αυτοδιαχείρισης.
Αξιολόγηση
Η εργατική αυτοδιαχείριση θεωρείται ως μια μορφή παραγωγής και οργάνωσης που υπερβαίνει τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής. Το μοντέλο αυτό στοχεύει στην κατάργηση του διαχωρισμού μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου. Ωστόσο, παράγοντες όπως οι συνθήκες της αγοράς, η πίεση του ανταγωνισμού και τα προβλήματα χρηματοδότησης δημιουργούν σημαντικές προκλήσεις για τη βιωσιμότητα των εμπειριών αυτοδιαχείρισης.