Peter Ranis, Cooperatives Confront Capitalism: Challenging the Neoliberal Economy, Λονδίνο: Zed Books, 2016, 171 σελ. ISBN: 978-1-78360-650-4 (σκληρόδετο)· 978-1-78360-649-8 (χαρτόδετο)· 978-1-78360-651-1 (ηλεκτρονικό βιβλίο σε PDF).
Στο Cooperatives Confront Capitalism, ο Peter Ranis αντιμετωπίζει τους εργατικούς συνεταιρισμούς ως συγκεκριμένα εργαλεία οικονομικής δημοκρατίας, εργατικής αυτονομίας και εργατικού ελέγχου απέναντι στην ιεραρχική δομή της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής επιχείρησης. Το βιβλίο εξετάζει όχι μόνο κατά πόσο οι συνεταιρισμοί αποτελούν ένα εναλλακτικό επιχειρηματικό μοντέλο, αλλά και κατά πόσο μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός ευρύτερου κοινωνικού και πολιτικού σχεδίου, ικανού να διευρύνει τον έλεγχο των εργαζομένων πάνω στην παραγωγή και τη διοίκηση και να αμφισβητήσει τις καπιταλιστικές σχέσεις ιδιοκτησίας.
Ο Ranis ξεκινά ανιχνεύοντας τις διανοητικές ρίζες των εργατικών συνεταιρισμών μέσα από μορφές όπως οι Marx, Robert Owen, William Thompson, John Francis Bray, Bernstein, Luxemburg, Lenin και Gramsci. Στη συζήτηση αυτή επικεντρώνεται ιδιαίτερα στον αποκλεισμό των εργαζομένων στις καπιταλιστικές επιχειρήσεις από τον έλεγχο του τι παράγεται, πώς παράγεται και ποιους σκοπούς εξυπηρετεί η παραγωγή. Οι εργατικοί συνεταιρισμοί, αντίθετα, αποτελούν ένα πρακτικό αντιπαράδειγμα απέναντι στην παραδοχή ότι οι καπιταλιστές ή μια ξεχωριστή διευθυντική τάξη είναι οι αναγκαίοι οργανωτές της παραγωγής.
Στο εμπειρικό επίκεντρο του βιβλίου βρίσκονται οι επιχειρήσεις που ανακτήθηκαν από τους εργαζομένους στην Αργεντινή και η μετατροπή τους σε συνεταιρισμούς. Μέσα από εμπειρίες όπως η Zanón/FaSinPat, το Hotel Bauen και άλλες, ο Ranis εξετάζει τις καταλήψεις εργοστασίων και επιχειρήσεων, την επανεκκίνηση της παραγωγής από τους εργαζομένους, τη διαχείριση που βασίζεται στις συνελεύσεις, τις εξισωτικές μισθολογικές πολιτικές, τα αιτήματα απαλλοτρίωσης και τους νομικούς αγώνες. Ο Ranis τονίζει ιδιαίτερα ότι αυτές οι επιχειρήσεις κατάφεραν να επιβιώσουν όχι μόνο χάρη στην εσωτερική τους οργάνωση, αλλά και χάρη στις σχέσεις που ανέπτυξαν με άλλους συνεταιρισμούς, κοινωνικά κινήματα, τοπικές κοινότητες και δίκτυα πολιτικής υποστήριξης.
Στο πλαίσιο αυτό, το βιβλίο αναγνωρίζει ρητά ότι οι εργατικοί συνεταιρισμοί δεν αποτελούν εντελώς ανεξάρτητες νησίδες έξω από την καπιταλιστική αγορά. Καθώς οι ανακτημένες επιχειρήσεις συνεχίζουν να παράγουν και να ανταγωνίζονται στην αγορά, αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης στη χρηματοδότηση, προβλήματα ιδιοκτησίας, απαιτήσεις πιστωτών και νομικές αβεβαιότητες. Για τον Ranis, επομένως, η διάρκεια της εργατικής αυτοδιαχείρισης εξαρτάται όχι μόνο από την εσωτερική δημοκρατία της επιχείρησης, αλλά και από την αλληλεγγύη μεταξύ των συνεταιρισμών, τα κοινωνικά κινήματα και τις δημόσιες πολιτικές που τους υποστηρίζουν. Υπό αυτή την έννοια, η εμπειρία της Αργεντινής αντιμετωπίζεται λιγότερο ως ένα μοντέλο που έχει καταργήσει πλήρως τη νεοφιλελεύθερη επιχειρηματική τάξη πραγμάτων και περισσότερο ως μια συγκεκριμένη εναλλακτική που αναπτύχθηκε στο εσωτερικό της ενάντια στην ιεραρχική καπιταλιστική οργάνωση της εργασίας.
Μία από τις πιο πρωτότυπες συζητήσεις του βιβλίου αφορά τη σχέση μεταξύ κρατικής παρέμβασης και εργατικής αυτοδιαχείρισης. Ο Ranis επικρίνει την υποχώρηση του κράτους από την ευθύνη του να προστατεύει την απασχόληση και να παρέχει οικονομική ασφάλεια κατά τη νεοφιλελεύθερη περίοδο και υποστηρίζει ότι απαιτούνται ενεργές δημόσιες πολιτικές για την ανάπτυξη των εργατικών συνεταιρισμών. Ειδικότερα, προτείνει η εξουσία του eminent domain στις Ηνωμένες Πολιτείες να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απόκτηση, έναντι αποζημίωσης και για λόγους δημόσιου συμφέροντος, επιχειρήσεων που κλείνουν ή μεταφέρονται αλλού και για τη μεταβίβασή τους στους εργαζομένους τους. Με αυτόν τον τρόπο συνδέει τις εμπειρίες κατάληψης και απαλλοτρίωσης επιχειρήσεων στην Αργεντινή με υφιστάμενους νομικούς μηχανισμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Ranis συνδέει επίσης την οριζόντια και συμμετοχική αντίληψη της δημοκρατίας των κινημάτων Occupy με τη σφαίρα της παραγωγής. Κατά την άποψή του, τα κινήματα Occupy δημιούργησαν μια ισχυρή δημοκρατική αμφισβήτηση, αλλά δεν κατάφεραν να ριζώσουν επαρκώς στις παραγωγικές διαδικασίες και στους χώρους εργασίας. Οι εργατικοί συνεταιρισμοί είναι δομές που μπορούν να καταστήσουν αυτή τη δημοκρατική αυτονομία πιο διαρκή μέσα στην καθημερινή οργάνωση της παραγωγής. Επομένως, ο συνεταιρισμός δεν σημαίνει μόνο τη μεταβίβαση της ιδιοκτησίας στους εργαζομένους, αλλά και τον εκδημοκρατισμό των διαδικασιών λήψης αποφάσεων και τη διεύρυνση του ελέγχου των εργαζομένων πάνω στη δική τους ζωή.
Η ενότητα για την Κούβα προβάλλει την ιδέα ότι η κρατική ιδιοκτησία και ο εργατικός έλεγχος δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ο Ranis ερμηνεύει τις συνεταιριστικές μεταρρυθμίσεις που αναπτύχθηκαν μετά το 2011 ως ένα δυνητικό άνοιγμα από τη συγκεντρωτική κρατική διαχείριση προς μεγαλύτερη οικονομική δημοκρατία και εργατική αυτοδιαχείριση, δίνοντας έμφαση σε χαρακτηριστικά όπως οι συνελεύσεις των εργαζομένων, η αρχή «ένα μέλος, μία ψήφος» και η εκλογή των διοικούντων μεταξύ των ίδιων των μελών. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η κρατική ιδιοκτησία δεν ισοδυναμεί από μόνη της με εργατική ιδιοκτησία ή εργατικό έλεγχο και ότι η πραγματική συνεταιριστική αυτονομία εξαρτάται από τον περιορισμό του γραφειοκρατικού συγκεντρωτισμού.
Από αυτή την άποψη, το Cooperatives Confront Capitalism είναι μια σημαντική μελέτη που μεταφέρει τους εργατικούς συνεταιρισμούς πέρα από τα όρια της συζήτησης περί συνεργατισμού και τους εξετάζει σε σχέση με τον εργατικό έλεγχο, την αυτοδιαχείριση, την απαλλοτρίωση, την οικονομική δημοκρατία και τον κοινωνικό αγώνα ενάντια στον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό. Στην κεντρική προσέγγιση του Ranis, η δύναμη των συνεταιρισμών δεν έγκειται μόνο στο γεγονός ότι οι εργαζόμενοι γίνονται συνιδιοκτήτες της επιχείρησης, αλλά και στο ότι αποδεικνύουν πως, απέναντι στην ιεραρχική διοίκηση της καπιταλιστικής επιχείρησης, είναι δυνατή μια διαφορετική οργάνωση της παραγωγής βασισμένη στη συλλογική λήψη αποφάσεων και την εργατική αυτονομία.