Ορισμός
Οι εξαγορές επιχειρήσεων από εργαζομένους αναφέρονται σε διαδικασίες κατά τις οποίες η ιδιοκτησία μιας επιχείρησης μεταβιβάζεται εν μέρει ή εξ ολοκλήρου στους εργαζομένους μέσω αγοράς ή ανάληψης και στη συνέχεια αναδιοργανώνεται σε συλλογική βάση. Σε αυτό το μοντέλο, οι εργαζόμενοι καθίστανται τόσο ιδιοκτήτες όσο και διαχειριστές της επιχείρησης.
Πεδίο
Οι εξαγορές από εργαζομένους εμφανίζονται συνήθως σε καταστάσεις κρίσης, πτώχευσης ή επικείμενου κλεισίματος μιας επιχείρησης. Οι διαδικασίες αυτές πραγματοποιούνται μέσω της κινητοποίησης ατομικών ή συλλογικών πόρων των εργαζομένων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω της πρόσβασης σε μηχανισμούς δημόσιας στήριξης. Οι επιχειρήσεις που αποκτώνται λειτουργούν συχνά υπό συνεταιριστικές μορφές.
Διάκριση
Οι εξαγορές επιχειρήσεων από εργαζομένους διαφέρουν από άλλες μορφές συλλογικής παραγωγής ως προς τα εξής:
Η ιδιοκτησία αποκτάται μέσω άμεσης αγοράς ή μεταβίβασης.
Η διαδικασία λαμβάνει χώρα συνήθως εντός νομικών και θεσμικών πλαισίων.
Οι σχέσεις αγοράς και οι συνθήκες ανταγωνισμού παραμένουν καθοριστικές.
Υπό αυτή την έννοια, σε αντίθεση με την εργατική αυτοδιαχείριση ή τις καταλήψεις εργοστασίων, οι εξαγορές από εργαζομένους θεωρούνται ένα πιο θεσμοθετημένο και ενταγμένο στην αγορά μοντέλο.
Ιστορικό παράδειγμα
Μεταξύ των θεσμοθετημένων μορφών εξαγορών από εργαζομένους περιλαμβάνονται οι Sociedades Laborales στην Ισπανία, οι συνεταιρισμοί που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του ιταλικού νόμου Marcora του 1985, το μοντέλο SCOP (Sociétés Coopératives de Production) στη Γαλλία και το σύστημα ESOP (Employee Stock Ownership Plan) στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα μοντέλα αυτά προσφέρουν σημαντικά πλαίσια για τη συμμετοχή των εργαζομένων στην ιδιοκτησία επιχειρήσεων σε διαφορετικά εθνικά συμφραζόμενα.
Αξιολόγηση
Οι εξαγορές επιχειρήσεων από εργαζομένους αποτελούν μια σημαντική εναλλακτική για τη διατήρηση της απασχόλησης και τη συνέχιση της λειτουργίας των επιχειρήσεων. Ωστόσο, οι συνθήκες της αγοράς, οι ανάγκες χρηματοδότησης και οι διαχειριστικές προκλήσεις αποτελούν βασικούς περιορισμούς. Ως εκ τούτου, αν και συνιστούν μια μορφή συλλογικής ιδιοκτησίας, δεν αντιστοιχούν πάντοτε σε πλήρεις πρακτικές αυτοδιαχείρισης.