Ορισμός
Τα εργατικά συμβούλια αποτελούν μορφές οργάνωσης μέσω των οποίων οι εργαζόμενοι επιδιώκουν να ασκούν άμεση επιρροή στη διαδικασία παραγωγής και στη διοίκηση της επιχείρησης, βασισμένες σε δομές από τα κάτω και σε συλλογικούς μηχανισμούς λήψης αποφάσεων.
Πεδίο
Τα εργατικά συμβούλια εμφανίζονται συνήθως σε επίπεδο χώρων εργασίας, εργοστασίων ή κλάδων και επιτρέπουν την άμεση συμμετοχή των εργαζομένων στις διαδικασίες παραγωγής, στις συνθήκες εργασίας και στη διοίκηση. Οι δομές αυτές λειτουργούν ως δημοκρατικοί μηχανισμοί, όπου οι εκπρόσωποι είναι ανακλητοί και οι αποφάσεις λαμβάνονται συλλογικά.
Διάκριση
Τα εργατικά συμβούλια διαφοροποιούνται από άλλες μορφές οργάνωσης ως προς τα εξής:
Οι εκπρόσωποι δεν διορίζονται από τα πάνω, αλλά εκλέγονται από τη βάση.
Οι εκπρόσωποι είναι ανακλητοί και υπόλογοι.
Οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων οργανώνονται με άμεσο και συλλογικό τρόπο.
Υπό αυτή την έννοια, σε αντίθεση με τα συνδικάτα, τα εργατικά συμβούλια δεν στοχεύουν μόνο στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων, αλλά και στην άσκηση άμεσου ελέγχου στην παραγωγή και στη διοίκηση.
Ιστορικό παράδειγμα
Μεταξύ των πιο γνωστών παραδειγμάτων εργατικών συμβουλίων περιλαμβάνονται τα σοβιέτ στη Ρωσία το 1905 και το 1917, τα συμβούλια εργατών και στρατιωτών στη Γερμανία το 1918–19 και τα εργατικά συμβούλια στην Ουγγαρία το 1956. Αυτές οι εμπειρίες αποτελούν σημαντικά ιστορικά παραδείγματα άμεσης συμμετοχής των εργαζομένων τόσο στην παραγωγή όσο και στις πολιτικές διαδικασίες.
Αξιολόγηση
Τα εργατικά συμβούλια αποτελούν μια σημαντική μορφή οργάνωσης βασισμένη στην άμεση δημοκρατία εντός της εργατικής τάξης. Ωστόσο, η πολιτική καταστολή, οι δυσκολίες θεσμοποίησης και η σχέση τους με κεντρικές δομές έχουν περιορίσει τη συνέχεια αυτών των εμπειριών.