Aslıhan Aykaç, Dayanışma Ekonomileri: Üretim ve Bölüşüme Alternatif Yaklaşımlar, Κωνσταντινούπολη: Metis Yayınları, 2018, 280 σελ. ISBN: 978-605-316-144-8.
Το Dayanışma Ekonomileri της Aslıhan Aykaç είναι μια μελέτη που εξετάζει τις δυνατότητες και τα όρια εναλλακτικών οικονομικών πρακτικών οι οποίες αναδιοργανώνουν την παραγωγή και τη διανομή στη βάση της αλληλεγγύης απέναντι στην παγκοσμιοποίηση της καπιταλιστικής παραγωγής. Το βιβλίο εξετάζει εναλλακτικές που έχουν αναδυθεί σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου απέναντι στο δόγμα της παγκοσμιοποίησης ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική», αντιμετωπίζοντάς τες όχι ως ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο μοντέλο που θα αντικαταστήσει τον καπιταλισμό, αλλά ως πολλαπλές μορφές οργάνωσης που προκύπτουν από διαφορετικές κοινωνικές και τοπικές συνθήκες. Για τον λόγο αυτό, αντί να περιγράφει ένα ιδανικό οικονομικό σύστημα για το μέλλον, η μελέτη διερευνά πώς λειτουργούν οι ήδη υπάρχουσες και αναπτυσσόμενες πρακτικές αλληλεγγύης και σε ποιον βαθμό μπορούν να έχουν μετασχηματιστικό χαρακτήρα.
Ένα από τα βασικά σημεία εκκίνησης του βιβλίου είναι η ιδέα ότι είναι δυνατές άλλες μορφές οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης πέρα από τη διχοτομία μεταξύ καπιταλιστικής αγοράς και κράτους. Με αφετηρία την ανάλυση του Karl Polanyi για τις κοινωνικές συνέπειες της αγοράς και την προσέγγισή του περί «διπλής κίνησης», η Aykaç συζητά τα όρια ενός κύκλου στον οποίο οι ανισότητες και οι κρίσεις που δημιουργεί η αγορά αντιμετωπίζονται αποκλειστικά μέσω της κρατικής παρέμβασης. Οι αλληλέγγυες οικονομίες, αντίθετα, εξετάζονται ως εναλλακτικές που επανασυνδέουν την παραγωγή με τη διανομή, ξεκινούν από τις τοπικές ανάγκες και τις κοινωνικές σχέσεις και δημιουργούν δυνατότητες συμμετοχής και δημοκρατικής οργάνωσης.
Η Aykaç αναπτύσσει αυτή τη συζήτηση γύρω από τους άξονες της παραγωγής, της διανομής, της δημοκρατίας στον χώρο εργασίας και της εργατικής αλληλεγγύης. Εξετάζοντας τις συνέπειες της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, από τις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας και τις οικονομικές κρίσεις μέχρι την αύξηση των ανισοτήτων, την ιδιωτικοποίηση των κοινωνικών υπηρεσιών και τις πολιτικές λιτότητας, το βιβλίο δεν περιορίζει το ζήτημα των οικονομικών εναλλακτικών σε διαφορετικές μορφές ιδιοκτησίας. Ο τρόπος οργάνωσης της παραγωγής, η διανομή της παραγόμενης αξίας, η συμμετοχή των εργαζομένων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και οι τρόποι με τους οποίους μπορούν να δημιουργηθούν νέες μορφές αλληλεγγύης απέναντι στις μεταβαλλόμενες εργασιακές σχέσεις αποτελούν μέρη του ίδιου αναλυτικού πλαισίου. Η διάρθρωση των κεφαλαίων του βιβλίου γύρω από την παραγωγή, τη διανομή, τη δημοκρατία στον χώρο εργασίας και τις εργασιακές σχέσεις αντανακλά επίσης αυτή την προσέγγιση.
Στο πλαίσιο αυτό, η δημοκρατία στον χώρο εργασίας αναδεικνύεται σε σημαντική πολιτική και οργανωτική διάσταση των αλληλέγγυων οικονομιών. Αντί να περιορίζει τη δημοκρατία στους θεσμούς πολιτικής εκπροσώπησης, η Aykaç δείχνει ότι τόσο η οικονομική ζωή όσο και ο χώρος εργασίας πρέπει να θεωρούνται πεδία που χρειάζεται να εκδημοκρατιστούν. Η οριζόντια οργάνωση, η τοπική εκπροσώπηση και η συμμετοχή των εργαζομένων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων αντιμετωπίζονται όχι μόνο ως μέσα επίλυσης προβλημάτων στον χώρο εργασίας, αλλά και ως στοιχεία μιας ευρύτερης δημοκρατικής πρακτικής. Παράλληλα, αμφισβητούνται οι παραδοσιακές διακρίσεις μεταξύ της κοινωνιολογίας της εργασίας και των εργασιακών σχέσεων και υποστηρίζεται ότι ο κατακερματισμός των χώρων εργασίας, οι μεταβαλλόμενες σχέσεις απασχόλησης, ο μετασχηματισμός της συνδικαλιστικής οργάνωσης και οι νέες μορφές εργατικής αλληλεγγύης πρέπει να εξετάζονται από κοινού.
Το βιβλίο συνδέει τη θεωρητική του συζήτηση με συγκεκριμένες εμπειρίες αλληλέγγυας οικονομίας και οργάνωσης σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου. Στη συζήτηση εντάσσονται εμπειρίες που εκτείνονται από το κίνημα των Ζαπατίστας και το Κίνημα Ακτημόνων Εργατών Γης (MST) στη Βραζιλία μέχρι τα εργοστάσια που καταλήφθηκαν από τους εργαζομένους και μετατράπηκαν σε συνεταιρισμούς στην Αργεντινή, καθώς και διαφορετικές μορφές κοινοτικών οικονομιών. Οι μελέτες περίπτωσης του βιβλίου εξετάζουν το Mondragon, τη Self-Employed Women’s Association (SEWA) στην Ινδία, το New Labor στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Pankobirlik στην Τουρκία. Έτσι, καταδεικνύεται ότι η αλληλέγγυα οικονομία δεν μπορεί να περιοριστεί σε μία μόνο θεσμική μορφή ή αποκλειστικά στους συνεταιρισμούς, αλλά μπορεί να προσλάβει διαφορετικές μορφές, από οργανώσεις εργαζομένων, γυναικών και παραγωγών έως τοπικά δίκτυα αλληλεγγύης.
Το Dayanışma Ekonomileri είναι σημαντικό επειδή εξετάζει τις εναλλακτικές μορφές οικονομικής οργάνωσης χωρίς να τις εξιδανικεύει, συζητώντας ταυτόχρονα τη θέση τους απέναντι στην καπιταλιστική αγορά και το κράτος, το μετασχηματιστικό τους δυναμικό και τα όριά τους. Από την οπτική του εργατικού ελέγχου και της αυτοδιαχείρισης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι συζητήσεις του βιβλίου για τον εκδημοκρατισμό της παραγωγής, τη δημοκρατία στον χώρο εργασίας και τις νέες μορφές εργατικής αλληλεγγύης. Το βιβλίο προσφέρει έτσι ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την κατανόηση των αλληλέγγυων οικονομιών όχι απλώς ως πρωτοβουλιών που μετριάζουν τις αρνητικές συνέπειες της αγοράς, αλλά ως πολλαπλών πρακτικών που διερευνούν πώς μπορούν να οικοδομηθούν πιο δημοκρατικές, συμμετοχικές και αλληλέγγυες σχέσεις σε διαφορετικά πεδία της οικονομικής ζωής, από την παραγωγή και τη διανομή έως τις εργασιακές σχέσεις και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.