Ορισμός
Ο εργατικός έλεγχος αναφέρεται στη δυνατότητα των εργαζομένων να έχουν άμεσο ή έμμεσο λόγο πάνω στη διαδικασία παραγωγής και στη διοίκηση των επιχειρήσεων. Η παρέμβαση αυτή πραγματοποιείται μέσω των ίδιων των οργανώσεών τους (συμβούλια, επιτροπές, συνδικάτα κ.λπ.) και μπορεί να εμφανίζεται με διαφορετική ένταση.
Πεδίο
Ο εργατικός έλεγχος καλύπτει ένα ευρύ φάσμα, από την οργάνωση της παραγωγής έως τις συνθήκες εργασίας, και από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων έως τις πολιτικές της επιχείρησης. Στο πλαίσιο αυτό, οι εργαζόμενοι δεν είναι απλώς φορείς εργασιακής δύναμης, αλλά συλλογικά υποκείμενα που παρεμβαίνουν ενεργά στη διαδικασία παραγωγής.
Διάκριση
Ο εργατικός έλεγχος διακρίνεται από τη συμμετοχή των εργαζομένων και την εργατική αυτοδιαχείριση:
Η συμμετοχή των εργαζομένων αναφέρεται στη περιορισμένη και θεσμοθετημένη ένταξή τους στη διοίκηση.
Ο εργατικός έλεγχος περιλαμβάνει πιο άμεση παρέμβαση μέσω μορφών οργάνωσης από τα κάτω.
Η εργατική αυτοδιαχείριση αναφέρεται σε μια κατάσταση όπου η ιδιοκτησία και η διοίκηση ανήκουν πλήρως στους εργαζομένους.
Ιστορικό παράδειγμα
Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα εργατικού ελέγχου είναι οι εργοστασιακές επιτροπές που εμφανίστηκαν στη Ρωσία το 1917. Μέσω αυτών, οι εργαζόμενοι παρενέβησαν άμεσα στη διαδικασία παραγωγής και στη διοίκηση των επιχειρήσεων.
Αξιολόγηση
Ο εργατικός έλεγχος μπορεί να θεωρηθεί ως μια πρακτική που αναδύεται μέσα στις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής και φέρει τη δυνατότητα να τις μετασχηματίσει εν μέρει. Υπό αυτή την έννοια, μπορεί να ιδωθεί τόσο ως μορφή αγώνα όσο και ως ενδιάμεση μορφή μετάβασης προς εναλλακτικές σχέσεις παραγωγής.